Պատմաբան․ Ադրբեջանի կեղծ նարատիվներին Հայաստանի ԱԳՆ զգուշավոր արձագանքը Հայաստանի ազգային շահերին չի համապատասխանում

Արմինֆո. Հայաստանի արտաքին գործերի նախարարության (ԱԳՆ) զգուշավոր արձագանքն Ադրբեջանի կեղծ նարատիվներին  Հայաստանի Հանրապետության ազգային շահերին չի համապատասխանում: Այդ մասին ԱրմԻնֆո-ի թղթակցի հետ զրույցում հայտարարել է ՀՀ ԳԱԱ Պատմության ինստիտուտի աշխատակից, պատմաբան Աշոտ Մելքոնյանը' ի պատասխան հայ ժողովրդի հասցեին, իբր, "ադրբեջանցիների նկատմամբ 1918 թվականի ցեղասպանության" համար ադրբեջանական կողմի մեղադրանքների վերաբերյալ Հայաստանի արտաքին քաղաքական գերատեսչության հայտարարությանը գնահատական տալու խնդրանքին:

Օրեր առաջ Ադրբեջանի մարդու իրավունքների հանձնակատար Սաբինա Ալիևան կոչ էր արել միջազգային կազմակերպություններին և ՄԱԿ անդամ պետություններին սկզբունքային դիրքորոշում որդեգրել "հայերի կողմից ադրբեջանցիների նկատմամբ էթնիկ զտումների և հանցագործությունների հարցում և 1918թ. իրադարձությունները ճանաչել որպես ցեղասպանություն":

Մելքոնյանի խոսքով ՝ այս իրավիճակում ավելի կոռեկտ կլիներ, եթե Հայաստանի ԱԳՆ-ն իր հայտարարության մեջ նշեր, թե ով և ում նկատմամբ է իրականացրել ցեղասպանություն: "Օրինակ, 1905 թվականի փետրվարի 6-ին Բաքվում տեղի ունեցած իրադարձությունների մասին, որոնք առավել հայտնի են որպես հայ-թաթարական կոտորած։ Հարկ է հիշել Բաքվի հայկական Արմենիքենդ թաղամասի վրա արմատական մահմեդականների հարձակման մասին, որը հայերի ջարդերի սկիզբն էր, որոնք այնուհետև շարունակվեցին ողջ Անդրկովկասում՝ Թիֆլիսում, Արցախում, Երևանի և Ելիզավետպոլի նահանգներում ։ Այդ իրադարձությունները շարունակվել են նաեւ 1918 թվականին, հատկապես, սեպտեմբերի 15 - ին, երբ թուրքական բանակը ներխուժել էր Բաքու եւ հայերի կոտորած կազմակերպել Էնվեր փաշայի եղբոր՝ Նուրի փաշայի ղեկավարությամբ", - հիշեցրել է պատմաբանը։

Միևնույն ժամանակ, նրա ասելով, Հայաստանի արտաքին քաղաքական գերատեսչությունը պետք է Ադրբեջանին հիշեցներ 1920 թվականի մարտի 22-23-ին գեներալ Խոսրով բեկ Սուլթանովի զորքերի կողմից Շուշիի հայկական թաղամասում կազմակերպված կոտորածի, ինչպես նաև 1988 թվականի փետրվարին Սումգայիթում, 1988 թվականի նոյեմբերին Կիրովաբադում և 1990 թվականի հունվարին Բաքվում հայերի կոտորածների մասին: "Եվ ճիշտ կլիներ, եթե նրանք պատասխանեին 1992թ. փետրվարին Խոջալուի շինծու "ցեղասպանության" մեղադրանքներին, որը կազմակերպվել էր հենց ադրբեջանական իշխանությունների կողմից իրենց և Ազգային ճակատի միջև տարաձայնությունների արդյունքում, բայց ամբողջ մեղքը բարդվել էր հայերի վրա։ Սա է իրականությունը։ Մենք չպետք է հետեւենք հարեւանների կողմից իրականացված ցեղասպանությունը թաքցնելու սկզբունքին։ Չի կարելի նաև հավասարության նշան դնել մեր և նրանց դեպքերի միջև, քանի որ դրանք բացարձակապես տարբեր են։ Այն պնդումը, թե, իբր, 1918 թվականի մարտի 31-ին հայկական զինված ուժերը կազմակերպել են ադրբեջանցիների կոտորած, լիովին շինծու պատմություն է", - հավելել է Մելքոնյանը։

Նա ուշադրություն է հրավիրել այն հանգամանքին, որ այս հարցի վերաբերյալ բազմաթիվ նյութեր են հրապարակվել, և համոզմունք հայտնել, որ Ադրբեջանի պետական քաղաքականությունն այս առումով հեռահար նպատակներ է հետապնդում: "Այսպիսով, 2020-2023 թվականներին Արցախում իրականացված ագրեսիան սահուն կերպով պրոյեկտվում է նաև Հայաստանի վրա։ Մինչդեռ, իրական ցեղասպանությունը կատարվել է հայերի նկատմամբ, և վերջին ցեղասպան դրսևորումը տեղի է ունեցել 2023 թվականին Արցախում, քանի որ այնտեղ մարդիկ ոչ միայն տեղահանվել են սեփական բնօրրանից, այլև զրկվել են Հայրենիքից: Դա լիովին համապատասխանում է 1948թ. դեկտեմբերի 9 - ի Ցեղասպանության հանցագործությունը կանխարգելելու և պատժելու մասին կոնվենցիայում ամրագրված ցեղասպանության սահմանմանը, որը հիմնված է Ռաֆայել Լեմկինի բանաձևի վրա (ցեղասպանությունը սահմանում է որպես ազգային, էթնիկ, ռասայական կամ կրոնական խմբերի ոչնչացմանն ուղղված հանցագործություն-խմբ.): Հայաստանի ԱԳՆ պատասխանն այս իմաստով աչքի է ընկնում չափազանց զգուշավորությամբ  եւ չի համապատասխանում մեր շահերից", - ընդգծել է պատմաբանը։

Նրա խոսքով ՝ Հայաստանի արտաքին քաղաքական գերատեսչությունը պետք է մինչև վերջ բացահայտեր իրականությունը ։ "Սակայն Արցախի բնակչության նկատմամբ իրականացված ցեղասպանության և հայկական մշակութային ժառանգության ոչնչացման վերաբերյալ քաղաքականությունը հրապարակելու փոխարեն մենք խոսում ենք հայելային զիջումների մասին։ Հրաժարվելով իրական ցեղասպանության ճանաչումից՝ մենք փորձում ենք պատասխանել շինծու մեղադրանքներին և առաջ տանել խաղաղության օրակարգը", - ամփոփել է Մելքոնյանը։

Հիշեցնենք, որ Հայաստանի ԱԳՆ մամուլի քարտուղար Անի Բադալյանը, ի պատասխան "1918 թվականի իրադարձությունների" վերաբերյալ Ադրբեջանի մարդու իրավունքների հանձնակատար Սաբինա Ալիևայի մեղադրանքներին, միայն ափսոսանքով նշել է, որ "Ադրբեջանը շարունակում է օգտագործել ոչ հավաստի նարատիվներ": Նրա խոսքով՝ "Հայաստանի եւ Ադրբեջանի միջեւ հաստատված խաղաղությունը կնպաստի ոչ միայն երկու երկրների եւ հասարակությունների միջեւ կայուն խաղաղ համակեցության եւ բարիդրացիական հարաբերությունների հաստատմանը, այլեւ վերջ կդնի մտացածին թեզերի գոյությանը եւ կբացառի ատելության խոսքը": Այնուհետև նա հիշեցրել է 2025 թվականի օգոստոսի 8-ին Վաշինգտոնում Հայաստանի և Ադրբեջանի ղեկավարների միջև ձեռք բերված պայմանավորվածությունների մասին, մասնավորապես, 5-րդ կետի մասին, որի համաձայն, "կողմերը խոսում են թշնամանքի էջը փակելու և երկու կողմերին մարդկային տառապանքներ պատճառած հակամարտությունից հետո բարիդրացիական հարաբերություններ սկսելու հնարավորության մասին" ։