Իշխանությունները ցանկանում են ընտրությունների ժամանակ վերահսկողության տակ վերցնել դիտորդներին, ընդդիմությունը հրաժարվել է մասնակցել ԸՕ փոփոխությունների շուրջ քննարկումներին

Արմինֆո. Հայաստանում մեկնարկել է ՀՀ Ազգային ժողովի արտահերթ նիստը, որի օրակարգում ընդգրկված է ընդամենը մեկ հարց ՝ ՀՀ Ընտրական օրենսգրքի փոփոխությունները, որոնց հեղինակներն են ԱԺ "Քաղաքացիական պայմանագիր" խմբակցության պատգամավորներ Արուսյակ Ջուլհակյանը, Վլադիմիր Վարդանյանը և Լիլիթ Մինասյանը: Նախատեսվում է, որ փաստաթուղթը կքննարկվի միանգամից երկու ընթերցմամբ։

Ներկայացնելով օրենսդրական նախաձեռնությունը՝ Արուսյակ Ջուլհակյանը նշել է, որ փոփոխություններն ուղղված են ընտրական գործընթացներում դիտորդական առաքելությունների հետ կապված հարցերի կարգավորմանը: Ընտրությունների դիտորդական առաքելությունները, ինչպես նշել է Ջուլհակյանը, ընտրական գործընթացին մասնակցում են որպես հասարակական վերահսկողության մարմիններ, որոնց հիմնական խնդիրն ընտրական գործընթացին անկախ, օբյեկտիվ եւ անկողմնակալ գնահատական տալն է ՝ ընտրությունների լեգիտիմության եւ վստահության ապահովմանը նպաստելու նպատակով: Այդ նպատակին հասնելը հնարավոր է միայն այն դեպքում, եթե առաքելություններն ու դիտորդները գործեն քաղաքականապես չեզոք և անկողմնակալ: Այս առաքելության իրականացումը հնարավոր է միայն այն դեպքում, եթե դիտորդները պահպանեն քաղաքական չեզոքություն և զերծ մնան ցանկացած գործողությունից կամ հայտարարությունից, որը կարող է ընկալվել որպես աջակցություն կամ հակազդեցություն որևէ քաղաքական ուժի, թեկնածուի կամ քաղաքական դիրքորոշման: Դիտորդների քաղաքական չեզոքությունը ընտրությունների վստահության, թափանցիկության և լեգիտիմության ապահովման հիմնարար պայման է: ԵԱՀԿ/ԺՀՄԻԳ ղեկավարության համաձայն ՝ դիտորդական առաքելությունները պարտավոր են գործել անկախ և անկողմնակալ, ընտրական գործընթացի ընթացքում զերծ մնալ քաղաքական գնահատականներից, չմիջամտել ընտրությունների կազմակերպմանը կամ քաղաքական մրցակցությանը:

Սակայն, ինչպես նշել է Ջուլհակյանը, Հայաստանի Հանրապետությունում ընտրական գործընթացի իրավական կարգավորումը մինչև վերջ կարգավորված չէ: Այս գործընթացը հիմնված է ազատ, արդար, թափանցիկ և մրցակցային ընտրությունների սկզբունքների վրա ։ Դրան մասնակցում են դիտորդական առաքելությունները ՝ որպես անկախ և ոչ քաղաքական սուբյեկտներ, որոնց նպատակը ընտրական գործընթացի նկատմամբ հասարակական վերահսկողության իրականացումն է: ՀՀ Ընտրական օրենսգրքի 30-րդ հոդվածի համաձայն ՝ դիտորդական առաքելության իրավունք ունեն Հայաստանի Հանրապետությունում այն կազմակերպությունները, որոնք, ի թիվս այլ բաների, չեն աջակցում թեկնածուներին կամ ընտրություններին մասնակցող կուսակցություններին: ՀՀ Ընտրական օրենսգրքի 32 - րդ հոդվածի 2-րդ մասը սահմանում է, որ դիտորդը պարտավոր է իր իրավունքներն իրականացնելիս լինել անաչառ, չեզոք, հրապարակայնորեն չարտահայտել կանխակալ դիրքորոշում և կանխակալ վերաբերմունք չցուցաբերել կառավարությանը կամ ընդդիմությանը, ընտրություններին մասնակցող թեկնածուներին կամ կուսակցություններին վերաբերող որևէ հարցի նկատմամբ: Քաղաքական չեզոքության պարտականությունն ուղղակիորեն բխում է դիտորդի այդ իրավական կարգավիճակից ։ Հայաստանի Հանրապետության Ընտրական օրենսգրքի 23-րդ հոդվածը արգելում է դիտորդական առաքելություն իրականացնելու համար հավատարմագրված կազմակերպություններին և դիտորդներին զբաղվել նախընտրական քարոզչությամբ: Դիտորդի կողմից քաղաքական դիրքորոշման հրապարակային արտահայտությունը կարող է դիտվել որպես ընտրական օրենսդրությանը հակասող թաքնված կամ անուղղակի քարոզչություն: Միջազգային ստանդարտների և ՀՀ օրենսդրության վերը նշված դրույթների վերլուծությունից ուղղակիորեն հետևում է, որ դիտորդական առաքելությունների քաղաքական չեզոքությունը իրավական պարտավորություն է, քաղաքական կողմնակալությունն անհամատեղելի է դիտորդի կարգավիճակի հետ, իսկ չեզոքության խախտումը կարող է դիտարկվել որպես անուղղակի միջամտություն ընտրական գործընթացին:

Սակայն Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությունը բավարար մեխանիզմներ չի սահմանում դիտորդական առաքելությունների կողմից քաղաքական չեզոքության և անկողմնակալության պարտավորության կատարումն ապահովելու համար: Ներկայացված նախագիծը նպատակ ունի ապահովել օրենսդրության և միջազգային ստանդարտների նշված պահանջի կատարումը, այն, մասնավորապես, հստակեցնում է այն չափանիշները, որոնց պետք է համապատասխանի Հայաստանի Հանրապետությունում գրանցված հասարակական կազմակերպությունը ՝ Հայաստանի Հանրապետության տարածքում անցկացվող ընտրությունների ժամանակ դիտորդական առաքելություն իրականացնելու համար: Նախագծում ընդգծվում է նաեւ դիտորդական առաքելություն իրականացնող հասարակական կազմակերպությունների եւ հիմնադրամների գործունեության թափանցիկության անհրաժեշտությունը, ներառյալ ֆինանսական թափանցիկությունը, ելնելով այն հանգամանքից, որ ընտրությունների թափանցիկությունն ապահովելու ձգտող կազմակերպությունները նույնպես պետք է լինեն թափանցիկ եւ հաշվետու հանրությանը: Նախագծում հստակեցվում է նաև կենտրոնական ընտրական հանձնաժողով հավատարմագրման հայտ ներկայացնելու կարգը:

Փաստաթղթում տարբերվում են Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացի հանդիսացող դիտորդների և Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացի չհանդիսացող և Հայաստանի Հանրապետությունում գրանցված հասարակական կազմակերպությունների կողմից հավատարմագրված դիտորդների հավատարմագրման ' օրենքով սահմանված ժամկետները: Մասնավորապես, սահմանվում է, որ Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացի չհանդիսացող դիտորդների հավատարմագրման դիմումը կարող է ներկայացվել քվեարկության օրվանից ոչ ուշ, քան 15 օր առաջ: Այս դրույթի անհրաժեշտությունը պայմանավորված է Ազգային անվտանգության շահերով։ Նախագծում հստակեցվում են նաև դիտորդական առաքելության հավատարմագրման դիմումը մերժելու, ինչպես նաև դիտորդական առաքելության հավատարմագրումը հետ կանչելու հիմքերը:

ԱԺ "Քաղաքացիական պայմանագիր" խմբակցության պատգամավոր Վահագն Ալեքսանյանը նշել է, որ խորհրդարանական ընդդիմության կողմից քաղաքական պասիվություն է նկատվում, ինչը կարելի է գնահատել որպես վերջինիս համաձայնություն նոր գումարման խորհրդարան անցնելու ցածր հավանականության վերաբերյալ: "Իրադարձությունների զարգացումը ցույց է տալիս, որ ձեզ քաղաքականությունից հեռանալու անհրաժեշտության ցուցում է տրվել, քանի որ ձեր հայտարարություններով դուք իջեցնում եք ընդդիմության վարկանիշը, և ձեր փոխարեն հիմա քաղաքականությամբ կզբաղվի մեկ այլ կուսակցություն ՝ ռուս օլիգարխի գլխավորությամբ ։ Եթե այդպես է, ապա ասեք, եթե ոչ, նույնպես ասեք", - հայտարարել է իշխանական պատգամավորը։

Ի պատասխան՝ ընդդիմադիր "Հայաստան" խմբակցության քարտուղար Արծվիկ Մինասյանը նշել է, որ Ալեքսանյանի ելույթը վկայում է իշխող քաղաքական ուժի խուճապի մասին: "Բոլորի համար առավել քան ակնհայտ է, որ համապատասխան հրահանգներով և հրամաններով առաջնորդվում է իշխող մեծամասնությունը, և առաջնորդվում է մեկ անձի հրամանով, որը ձգտում է բռնապետության ։ Այսօր ներկայացված նախագիծը դրա վառ ապացույցն է", - ասել է Մինասյանը ։ Նա հավելել է, որ ընդդիմությունն առաջարկել է մանրամասն քննարկումներ ծավալել Ընտրական օրենսգրքի շուրջ, սակայն իշխանամետ ուժը մերժել է՝ նպատակ ունենալով ընդամենը մեկ ժամվա ընթացքում ընդունել կարևորագույն փաստաթուղթը: "Մենք անընդունելի ենք համարում նման պահվածքը։ Ներկայացված օրինագիծը միտված է ընտրական գործընթացն ամբողջությամբ իր վերահսկողության տակ վերցնելու և առաջիկա ընտրությունների կեղծումն օրինականացնելու իշխանությունների ձգտմանը: Մենք մերժում ենք այս ամենը, հրավիրում ենք միջազգային կառույցների ուշադրությունն այս հարցի վրա և հայտարարում, որ չենք մասնակցելու ներկայացված փաստաթղթի քննարկումներին, որը Հայաստանի իշխանությունների հակապետական և հակաժողովրդական քաղաքականության հերթական դրսևորումն է", - նշել է ընդդիմադիր գործիչը ։