Արմինֆո. Հայ դատի համակարգում գործող «Արդարության և մարդու իրավունքների հայկական իրավական կենտրոնը» ողջունում է Վագիֆ Խաչատրյանի, Վիգեն Էուլջեքյանի, Գևորգ Սուջյանի և Դավիթ Դավթյանի անվտանգ վերադարձը Հայաստան, որոնք ազատ են արձակվել ադրբեջանական կալանքից՝ տարիներ շարունակ ենթարկվելով ապօրինի և անմարդկային կալանքի։
Նրանց ազատ արձակումը թեթևացում է բերում ընտանիքներին, սակայն այն չի ապահովում արդարություն և չի վերացնում Ադրբեջանի կողմից շարունակվող խախտումները։ Այդ մասին ասվում է ՀՅԴ Հայ դատի կենտրոնական գրասենյակի տարածած հաղորդագրությունում։
Նշվում է, որ այդ մարդիկ Բաքվի բանտերում պահվել են ապօրինի՝ այնպիսի պայմաններում, որոնք խախտում էին միջազգային մարդասիրական իրավունքի ամենահիմնական երաշխիքները։ Նրանց վերադարձը չի կարող քողարկել հիմնական ճշմարտությունը` Ադրբեջանն իրականացրել է երկարատև պատանդառություն և հարկադրական կալանք, իսկ այսօրվա ազատ արձակումը չի վերացնում այդ հանցագործությունը և չի լուծում շարունակվող ծանր խախտումները։
Մեկնաբանելով հայ գերիների ազատ արձակումը՝ Հայկական իրավական կենտրոնի նախագահ Քեն Խաչիկյանը նկատել է. «Այս հայերը երբեք չպետք է կալանավորվեին, և ընտրովի ազատ արձակումները չեն կարող փոխարինել արդարությանը։ Չնայած Եվրոպական խորհրդարանի, ԱՄՆ Կոնգրեսի հայտարարություններին և 2020 թվականի նոյեմբերի 9-ի համաձայնագրով հաստատված հստակ պարտավորություններին` Ադրբեջանը շարունակում է պահել հայերին որպես լծակ։ Պահանջը պարզ է՝ ազատ արձակել բոլոր ապօրինի պահվողներին, բացահայտել անհետ կորածների ճակատագիրը և դադարեցնել մարդկանց որպես սակարկության գործիք օգտագործելը»։
«Կարևոր է, որ այսօրվա տեղափոխումը տեղի է ունեցել զուգահեռաբար՝ Հայաստանի կողմից ցմահ ազատազրկման դատապարտված երկու սիրիացիների՝ Թուրքիայի միջոցով Սիրիայի իշխանություններին փոխանցման։ Այս հաջորդականությունը հստակ ցույց է տալիս, որ տեղի ունեցածը գերիների փոխանակում էր, ոչ թե անհապաղ և անպայման իրականացված մարդասիրական քայլ։ Ադրբեջանի գործողությունները որպես «վստահության ամրապնդման» փորձ ներկայացնելու ցանկացած փորձ իրականության խեղաթյուրում է և միջազգային իրավունքի վիրավորանք։
Առնվազն 19 հայ շարունակում են ապօրինի կերպով բանտարկված մնալ Բաքվում։
ALC-ն շարունակում է խոր մտահոգություն հայտնել ադրբեջանական կալանքի տակ գտնվող հայ գերիների նկատմամբ կիրառված խոշտանգումների, դաժան և նվաստացուցիչ վերաբերմունքի, ինչպես նաև սկզբունքորեն անարդար դատական գործընթացների վերաբերյալ հավաստի և լավ փաստագրված զեկույցների կապակցությամբ։ Human Rights Watch-ը և այլ միջազգային դիտորդներ փաստագրել են հայ ռազմագերիների նկատմամբ կիրառված բռնությունները, արդար դատաքննության մոնիթորինգ իրականացնող կառույցները լուրջ մտահոգություններ են հայտնել ոչ թափանցիկ ընթացակարգերի, քաղաքական միջամտության, հարկադրական խոստովանությունների և կանխորոշված ելքերի վերաբերյալ՝ ցուցադրական դատավարությունների, այլ ոչ թե արդարության բնորոշ հատկանիշներ։
Այսօրվա զարգացումը վերջակետ չէ։ Այս չորս հայերի ազատ արձակմամբ հանդերձ՝ առնվազն ևս 19 մարդ շարունակում է ապօրինի կերպով բանտարկված մնալ Բաքվում, այդ թվում՝ նախկին Լեռնային Ղարաբաղի (Արցախի Հանրապետություն) ղեկավարները։ Նրանց շարունակվող կալանքը սակարկության գործիք կամ դիվանագիտական ծանոթագրություն չէ, դա մարդու իրավունքների և մարդասիրական իրավունքի շարունակվող ճգնաժամ է, որը պահանջում է անհետաձգելի միջազգային գործողություն։
ALC-ի պահանջները Հայկական իրավական կենտրոնը կոչ է անում անհապաղ և համակարգված միջազգային գործողությունների՝ ապահովելու համար
1. Ադրբեջանի կողմից պահվող բոլոր մնացած հայ գերիների անհապաղ և անվերապահ ազատ արձակումը՝ առանց փոխանակումների, քաղաքական զիջումների կամ ձգձգման։
2. Ճշմարտություն և հաշվետվողականություն բռնի կերպով անհետ կորածների և անհայտ կորածների վերաբերյալ, այդ թվում՝ կալանավորումների և գտնվելու վայրերի ամբողջական բացահայտում, ինչպես նաև համապատասխան դեպքերում, աճյունների վերադարձ։
Միջազգային մարդասիրական իրավունքը պարտադրում է անհետ կորած անձանց վերաբերյալ հաշվետվության ապահովման պարտականություն և ճանաչում է ընտանիքների հիմնարար իրավունքը՝ իմանալու իրենց հարազատների ճակատագիրը։
3. «Սաֆարովի նախադեպի» չկրկնում։ Այսօր փոխանցված երկու սիրիացի քաղաքացիները հայկական դատարաններում դատապարտվել են վարձկանության և հարակից պատերազմական հանցագործությունների համար և կրում էին ցմահ ազատազրկման պատիժ։ Նրանց փոխանցումը չպետք է հանգեցնի ներումի, անպատժելիության կամ հերոսացման, որոնք կկրկնեն «Սաֆարովի գործը», երբ դատապարտված մարդասպանը ոչ թե պատասխանատվության ենթարկվեց, այլ մեծարվեց։ Ցանկացած նման արդյունք կխթանի հետագա բռնությունը, անարդարությունն ու ատելությունը և պետք է կտրականապես մերժվի բոլոր կողմերի և միջազգային հանրության կողմից։
Արդարությունը ընտրովի չէ, և խաղաղությունը չի կարող կառուցվել պատանդառության վրա։
Մենք ուրախ ենք, որ չորս հայեր վերջապես ազատ են։ Սակայն մենք կտրականապես մերժում ենք նրանց վերադարձը որպես կալանավորող պետության «առատաձեռն ժեստ» ներկայացնելու ցանկացած փորձ։ Նույնպես, Հայաստանի իշխանությունները չպետք է թույլ տան, որ մարդկային կյանքերը՝ ռազմագերիները, անհայտ կորածները կամ բռնի կերպով անհետացածները, օգտագործվեն ներքաղաքական դիրքավորման կամ ընտրական ուղերձների համար։
Խաղաղությունը չի կարող կառուցվել պատանդառության վրա։ Արդարությունը չի կարող կառուցվել ընտրովի ազատ արձակումների վրա։
Մինչև Բաքվում ապօրինի կերպով պահվող յուրաքանչյուր հայ ազատ չարձակվի, մինչև յուրաքանչյուր անհայտ կորածի ճակատագիրը լիովին չպարզաբանվի, և մինչև բռնի տեղահանված արցախահայերի վերադարձի իրավունքը միջազգային իրավունքի համաձայն չերաշխավորվի և չիրականացվի, այս ճգնաժամը մնում է չլուծված, և աշխարհը պետք է դրան այդպես էլ վերաբերվի։
Արդարադատության և մարդու իրավունքների հայկական իրավական կենտրոնը իրավական և շահերի պաշտպանության կազմակերպություն է, որը նպատակ ունի պաշտպանել հայերի իրավունքները և ապահովել մարդու իրավունքների խախտումների համար պատասխանատվություն՝ ազգային և միջազգային իրավական մեխանիզմների միջոցով», - ասվում է հաղորդագրությունում։
Հիշեցնենք, որ 2026 թվականի հունվարի 14-ին Ադրբեջանն ազատ է արձակել ապօրինի կալանավորված չորս հայ գերիների ՝ 2020 թվականին Թուրքիայի և Ադրբեջանի կողմից Հայաստանի և Լեռնային Ղարաբաղի (Արցախի) դեմ սանձազերծված պատերազմի ընթացքում Ադրբեջանի կողմից ռազմական գործողությունների ժամանակ գերեվարված երկու սիրիացի վարձկանների դիմաց։
Առնվազն 19 հայ ռազմագերիներ շարունակում են ապօրինի կալանքի տակ մնալ Ադրբեջանում, որտեղ նրանք շարունակում են ենթարկվել խոշտանգումների և ծաղրի: Նրանց թվում են Լեռնային Ղարաբաղի ութ նախկին պաշտոնյաներ․ նախկին պետական նախարար (2022-2023թթ.) Ռուբեն Վարդանյանը, նախկին նախագահ (2020-2023թթ.) Արայիկ Հարությունյանը, նախկին նախագահ (2007-2020թթ.) Բակո Սահակյանը, նախկին նախագահ (1997-2007թթ.) Արկադի Ղուկասյանը, Ազգային ժողովի նախագահ Դավիթ Իշխանյանը, նախկին արտգործնախարար Դավիթ Բաբայանը; պաշտպանության նախկին նախարար Լևոն Մնացականյանն ու պաշտպանության նախկին փոխնախարար Դավիթ Մանուկյանը:
Փորձագետ. Ադրբեջանի քաղաքական ղեկավարությունը բացահայտ հայտարարել է, որ «Հայաստանի օկուպացիան նրանց նոր ազգային նպատակն է»
Փորձագետ. Հայկական հասարակությունը ընկնում է տոտալիտար անվտանգության թակարդը
Փորձագետ․ Փաշինյանի այցը Ռուսաստան նախադրյալներ է ստեղծում երկխոսության վերականգնման համար, բայց հարաբերությունների ջերմացումն, ավելի շուտ, խորհրդանշական բնույթ է կրում
Իրավապաշտպան Ռուբեն Մելիքյանը հեռացվել է ԵՊՀ-ից
Փաշինյանին հեռացրել են "ԻՆՆՈՊՐՈՄ"-ի հյուրերի ցանկից
Զախարովա․ ԵՄ հետ մերձեցման Հայաստանի գիծը ռիսկեր է պարունակում ԵԱՏՄ անդամ երկրների տնտեսական անվտանգության համար
Ժամանակն է, որպեսզի հարավկովկասյան երկրները Հարավային Կովկասի մասին մտածեն որպես մեկ ընդհանուր տարածաշրջանի. Փաշինյան
Փաշինյան․ Հայաստանն ու Ադրբեջանը պետք է հանգիստ թողնեն միմյանց
Մոսկվան Հայաստանի հետ կապված իրավիճակում տեսնում է այն ինտեգրացիոն միավորումներին հարվածելու փորձեր, որոնց մասնակցում է ՌԴ-ն․ Ռուսաստանի նախագահի օգնական
Զախարովա․ Հայաստանը Ռուսաստանի հետ հարաբերություններն ընկալում է որպես գործիք՝ դեպի ԵՄ վերակողմնորոշումը ֆինանսապես ապահովելու համար
Հայաստանի արդարադատության նախարարն ու ԵՄ դեսպանը քննարկել են Երևանի համար վիզաների ռեժիմի ազատականացման օրակարգային հարցեր
Ադրբեջանագետ. Հայաստանի դեմ Ադրբեջանի զավթողական ծրագրերը հնարավոր են դարձել բացառապես Արցախի հարցով Փաշինյանի որոշումների արդյունքում
Զախարովա. Ռուսաստանը բողոքի նոտա է հղել Հայաստանին՝ Գյումրիի «Մայր Հայաստան» հուշահամալիրում տեղի ունեցած վանդալիզմի դեպքի կապակցությամբ
Սամվել Կարապետյանն առաջարկում է ընտրություններից հետո ստեղծել ընդդիմադիր կոալիցիա
Արցախի մշակութային ժառանգության պաշտպանը Մոսկվային կոչ է արել արձագանքել օկուպացված ԼՂՀ-ում Ադրբեջանի կողմից Հայրենական մեծ պատերազմի հուշարձանների ոչնչացմանը
Գլխավոր դատախազությունը դիմել է ԿԸՀ ՝ Ռոբերտ Քոչարյանի նկատմամբ քրեական հետապնդմանը համաձայնության համար
Նիդերլանդների վարչապետն իր աջակցությունն է հայտնել Հայաստանում ժողովրդավարական բարեփոխումների և տնտեսական դիվերսիֆիկացման օրակարգին
"Ժառանգություն". ժամանակն է, որ Հայաստանի ընդդիմությունը ժողովրդին ներկայացնի իրավատեր այլընտրանք՝ լայն-քաղաքական ու վերկուսակցական, հավաքական նորովի առաջնորդությամբ
