Ռոբերտ Քոչարյան. Հայաստանը 2020 թվականի աշնան 44-օրյա պատերազմում պարտվեց շատ սուբյեկտիվ պատճառներով

Արմինֆո. Հայաստանը 2020 թվականի աշնան 44-օրյա պատերազմում պարտվեց շատ սուբյեկտիվ պատճառներով։ Այդ մասին հայտարարել է Հայաստանի երկրորդ նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանը՝ "Հայկական համալսարանի" ունկնդիրների եւ դասախոսների հետ հանդիպման ժամանակ։

Ի պատասխան հարցին, թե ինչպես է ստացվել, որ 150 հազարանոց Լեռնային Ղարաբաղը ժամանակին հաղթել է 5 միլիոնանոց Ադրբեջանին, Քոչարյանը առաջարկել է համեմատել ղարաբաղյան շարժումն ու առաջին հաղթական պատերազմը հետագա պատերազմների հետ:

Հայաստանի երկրորդ նախագահը փաստել է, որ Լեռնային Ղարաբաղի համար եղել է երեք, ոչ թե երկու պատերազմ ։ "Առաջին պատերազմը 1991-1994 թվականների հաղթական պատերազմն է, երկրորդը, որը սովորաբար անվանում են քառօրյա պատերազմ, 2016 թվականի ապրիլին, որը ես կգնահատեի, այսպես ասած, ոչ-ոքի: Մենք ունեցել ենք որոշակի տարածքային կորուստներ, ընդամենը, մոտ 600-800 հեկտար, բայց դիվանագիտական ձեռքբերումն էլ ակնհայտ էր։ Ես նույնիսկ կասեի, որ մենք այդ պատերազմից դուրս եկանք մի փոքր պլյուսով, իսկ հաջորդ պատերազմը, որը եղավ 2020 թվականին, մենք ուղղակի պարտվեցինք, եւ իմ գնահատմամբ, իմ համոզմամբ, շատ, շատ սուբյեկտիվ պատճառներով", - նշել է Քոչարյանը։

Խոսելով առաջին պատերազմի առավելությունների մասին՝ երկրորդ նախագահը փաստել է, որ 150 000 բնակչություն ունեցող Լեռնային Ղարաբաղը հաղթանակ տարավ Ադրբեջանի նկատմամբ, որն այն ժամանակ ուներ 7,5 միլիոն բնակչություն, և դա այն պայմաններում, երբ այդ ժամանակ Հայաստանում էներգետիկ ճգնաժամ էր, բավական լուրջ խնդիրներ:

"Նախ, մենք Ղարաբաղում համոզված էինք, որ ղարաբաղցիներն ընդհանրապես Ադրբեջանի կազմում ապրելու հնարավորություն չունեն։ Սա էքզիստենցիալ խնդիր է, և այդ վտանգը, հատկապես Սումգայիթից հետո, այնքան իրական էր բոլորիս համար, որ միավորեց Ղարաբաղի բոլոր բնակիչներին։ Կարևոր չէր՝ մեկը մյուսին սիրում էր, թե ոչ ։ Պարզապես, ընդհանուր վտանգը միավորեց ողջ ժողովրդին։ Դա, հավանաբար, հիմնական գործոններից մեկն էր: Կազմակերպման բավականին բարձր մակարդակը, ընդհանուր առմամբ, Ղարաբաղի հարցում, գուցե դա խորհրդային դաստիարակություն է, բայց Ղարաբաղում կրթության մակարդակը, եթե համեմատենք Ադրբեջանի հետ, շատ ավելի բարձր էր։ Մարդիկ շատ ավելի կարգապահ էին բոլոր հարցերում, և այդ կարգապահությունն ու կազմակերպվածությունը զգալի դեր խաղացին, երբ փլուզվում էր Խորհրդային Միությունը, երբ, կոպիտ ասած, բարդակը տիրում էր գրեթե բոլոր ոլորտներում, բայց մենք կարողացանք կազմակերպվել և բավականին արդյունավետ կազմակերպվեցինք", - շարունակել է քաղաքական գործիչը։

Նա դրան ավելացրել է Խորհրդային Միության կողմից բավականաչափ պատրաստված մոբիլիզացիոն ռեսուրսը։ "Երբ մենք բանակ էինք ձեւավորում Ղարաբաղում, մենք, գործնականում, ռազմական մասնագիտություններ ունեցող մարդկանց պակաս գրեթե չէինք զգում։ Պարզապես, շատ հեշտ պատրաստություն, շատ հեշտ միջամտություն, և մարդիկ պատրաստ էին, նրանք պատրաստի զինվորներ էին, և բավական լուրջ սպայական կորպուս կար՝ Ղարաբաղի բնակիչներից, որոնք եկել էին Ղարաբաղ և իրենց փորձը ներդրել ռազմական գործունեության մեջ ։ Այն ժամանակ շատ կարևոր գործոն էր այն տեղեկատվությունը, որը գալիս էր Ղարաբաղից և Ղարաբաղյան շարժումից, այնուհետև 1991-1994 թվականներին ՝ ռազմի դաշտից։ Եղել է թե հաջողությունների, թե անհաջողությունների ճշմարտացի լուսաբանում", - նշել է Քոչարյանը։

Նրա խոսքով ՝ իրավիճակի ներկայացումը չափազանց կարևոր հանգամանք էր, քանի որ առանց դրա պարզապես հնարավոր չէ վստահություն կառուցել բանակի, ժողովրդի և իշխանության միջև: "Եվս մեկ շատ կարևոր հանգամանք. բոլոր պատերազմներում, իսկ հատկապես առաջին պատերազմում ադրբեջանցիները քանակական առավելություն ունեին բոլոր բաղադրիչներով ՝ մարդկային, ֆինանսական, ռազմական տեխնիկա, զինամթերք ։ Խորհրդային Միության հիմնական խոշոր պահուստներն ու զորամասերը գտնվում էին Ադրբեջանում և Վրաստանում, և այդ ամենը պարզապես բաժին հասավ Ադրբեջանին։ Հայաստանում գրեթե ոչինչ չկար։ Բալահովիտում զինամթերքի փոքր պահեստ կար, բայց պատերազմի առաջին իսկ տարիներին հրդեհ եղավ, և պահեստն ամբողջությամբ ոչնչացվեց։ Բայց տարբերությունն այն էր, որ մենք ունեինք որակական տարբերություն բոլոր բաղադրիչների մեջ ՝ կազմակերպվածություն, գիտելիք և մոբիլիզացիա, որը պետք է ձևավորվեր: Մյուս հանգամանքը, որ մեր օգտին աշխատեց, Ադրբեջանում անկայունությունն էր, անընդհատ իշխանափոխությունը։ Դա հավի և ձվի պատմություն էր։ Նրանք պարտվեցին, այդ պարտությունը բերեց կառավարության փոփոխության, կառավարության փոփոխությունը բերեց նոր պարտությունների, և այդ ցիկլը շարունակվեց", - ասել է Քոչարյանը, նկատելով, որ մինչ ինքը Արցախի նախագահն էր, Ադրբեջանում 5 նախագահ է փոխվել։ Նա ընդգծել է, որ այն ժամանակ Հայաստանում իշխանությունը շատ ավելի կայուն էր, կային ներքաղաքական խնդիրներ, բայց այդ իրավիճակն անհամեմատելի էր Ադրբեջանի հետ:

Խոսելով 2016 թվականի քառօրյա պատերազմի մասին ՝ Քոչարյանը սկսել է ներկայացնել Հայաստանի դեմ աշխատող փաստեր, մասնավորապես,  կայունություն Ադրբեջանում, մինչդեռ, Հայաստանում արդեն ներքին լարվածության որոշակի մակարդակ կար։

Երկրորդ նախագահն ուշադրություն է հրավիրել Հայաստանում բազմաթիվ ՀԿ-ների կողմից իրականացվող քայքայիչ աշխատանքի վրա։ Քոչարյանը նշել է, որ միայն վերջերս հայտնի դարձավ, թե որքան գումար է USAID գործակալությունը ծախսել Հայաստանի նման երկրներում նման համակարգերի ստեղծման եւ ներդրման վրա, որը շատ լուրջ դեր է խաղացել Հայաստանում ինչպես ներքաղաքական, այնպես էլ ազգային միասնությունը քայքայելու գործում:

"Էլ ի՞նչն էր աշխատում մեր դեմ։ Ադրբեջանական բանակը շատ ավելի մարտունակ էր, քան առաջին պատերազմի ժամանակ։ Այսպիսով, նրանք հետևություններ արեցին և շատ հետևողականորեն նախապատրաստվեցին նոր պատերազմի, և առաջին անգամ ակնհայտ դարձավ, որ անօդաչու թռչող սարքերը լուրջ դեր են ունենալու ապագա պատերազմներում: Սա պետք է լուրջ ազդակ հանդիսանար մեր պատկերացումների լուրջ փոփոխության համար, թե ինչպիսին կարող է լինել հաջորդ պատերազմը։

Բայց, կրկնում եմ, որակապես հայկական բանակը մարտունակ էր, և այդ մարտունակությունը ցուցադրվեց քառօրյա պատերազմի ընթացքում ։ Կրկնում եմ ՝ վտանգ կար, խնդիրներն արդեն տեսանելի էին, իսկ դա նշանակում է, որ պետք էր ներկա իրավիճակին նայել բոլորովին այլ տեսանկյունից և կտրուկ միջոցներ ձեռնարկել ։ Ես գիտեմ, որ իշխանությունները փորձել են բավական լուրջ քայլեր ձեռնարկել, իրենք ձեռնարկել են, բայց 2018 թվից հետո ամեն ինչ փոխվել է, որովհետև, թույլ տվեք այստեղ փակագծեր բացել, նրանք իսկապես լուրջ քայլեր են ձեռնարկել և ՀՕՊ-ի, և անօդաչու թռչող սարքերի նկատմամբ վերաբերմունքի, և բանակի կառուցվածքի հետ կապված ։ Առաջնագծի կահավորումը տարբեր սարքավորումներով, որոնք թույլ են տալիս կատարել կանխարգելիչ գործողություններ: Ի՞նչ ունենք 2020 թվականի հոկտեմբերից։ Հասարակության բևեռացումը Հայաստանում արդեն հասել է ֆանտաստիկ մակարդակի, հասարակությունը բաժանվել է սևերի, սպիտակների, հների, նորերի, թալանչիների ու կողոպտիչների, և այդ ամենը տարածվել է ոչ միայն քաղաքական մակարդակով, այլև պրոյեկտվել բանակի վրա", - շարունակել է քաղաքական գործիչը։

Նա նկատել է, որ գեներալներին ահաբեկում էին, և հանրային գիտակցության մեջ այդ պահին գեներալները սկսեցին ընկալվել որպես մի խավ, որը թալանել է բանակը և բանակի հետ կապ չուներ, և արդեն այդ ժամանակ ես հասկացա, որ մարտական անցյալ ունեցող գեներալները հասարակական վայրերում սկսեցին ավելի հաճախ հայտնվել քաղաքացիական հագուստով:

"Դա բանակը պայթեցնելու, ոչնչացնելու գործիք էր։ Դա արվել է գիտակցաբար, թե անգիտակցաբար, ես չգիտեմ և չեմ ուզում գնահատական տալ տվյալ դեպքում, բայց դա փաստ էր։ Եթե ձեզնից որևէ մեկը ուսումնասիրեր 2018, 2019, 2020 թվականների մամուլը, ապա դուք կտեսնեիք, որ դա լրատվական դաշտի գլխավոր, առաջնային թեմաներից մեկն էր, և դա չէր կարող լուրջ ազդեցություն չունենալ բանակի վրա, որովհետև հրամկազմի ահաբեկումը լրատվական դաշտում ամեն օր տեղի էր ունենում։ Այն ժամանակ երկրում իրավիճակն ընդհանուր առմամբ էապես փոխվեց, փոխվեց կառավարման մոդելը, եւ պոպուլիզմն իսկապես լուրջ գործոն դարձավ, գրեթե ամեն ինչում", - նշել է Քոչարյանը։

Քաղաքական գործիչը նկատել է, որ 2018 թվին իշխանության եկած մարդիկ անտեսել են այն անհրաժեշտ բարեփոխումները, որոնք պետք էր անել 4-օրյա պատերազմում ստացած դասերից հետո, իսկ ԶՈՒ-ում գլխավոր թեման եղել է ելակային բարեփոխումը, այլ ոչ թե ուժերի մարտունակությունը:

"Ես Ղարաբաղում էի պատերազմի սկսվելուց հետո երրորդ օրը։ Ես երկու շաբաթ մնացել եմ Ղարաբաղում և պետք է ասեմ, որ իմ գալուց հետո ՝ երկրորդ կամ երրորդ օրը, խնդրել եմ և Բակո Սահակյանին, և Արկադի Ղուկասյանին հանդիպում կազմակերպել Արայիկ Հարությունյանի հետ։ Իմ գլխավոր ուղերձն այն էր, որ ամեն ինչ անենք պատերազմը կանգնեցնելու համար, չէ որ պատերազմի ամեն օրն ավելի ու ավելի շատ խնդիրներ է բերում, որովհետև մենք պատրաստ չենք։ Այս տեսքով, այս փոփոխված իրավիճակում դուք հաղթանակ չեք ունենա: Այն ժամանակ Արայիկ Հարությունյանը հայտարարեց. "Եթե ես հանդիպեմ Քոչարյանի հետ, Փաշինյանն ինձ կուտի": Բակո Սահակյանն ինձ դա բառացի է փոխանցել։ Եվ Ղարաբաղում ստացանք այն, ինչ ստացանք։ Արդեն 2016 թվին հայտնվել էին առաջին ծիծեռնակները, որոնցից ուղղակի պետք էր շատ լուրջ հետևություններ անել, սելֆիի համար Սու-30 չգնել, զենիթային համակարգեր էին պետք, շատ լուրջ ներդրումներ էին պետք ՀՕՊ-ում, բայց դա չարվեց։ Ահա այն հիմնական պատճառները, թե ինչու ենք մենք ապրել այս էվոլյուցիան 1991-1994 թվականներին, 2016 թվականի պատերազմը, որը հետաքրքիր էր նրանով, որ շատ կարճ էր, բայց կանխորոշեց միտումը, և մենք, ըստ էության, դրանից ոչ մի եզրակացություն չարեցինք: Եվ այսպես, հանգենք հետևյալ եզրակացության. այս ընթացքում մենք սկսեցինք զիջել Ադրբեջանին ոչ միայն գրեթե բոլոր քանակական ցուցանիշներով, այլև սկսեցինք կտրուկ զիջել որակական հարցերում ՝ կապված մեր անվտանգության հարցերի հետ", - եզրափակել է Քոչարյանը։