Արմինֆո. Հայաստանի իշխանությունների առաջարկած "Խաղաղության խաչմերուկ" նախաձեռնությունն իրականությունից կտրված նախագիծ է, քանի որ խաղաղության հասնելու և այն "հողի վրա" իրականացնելու ցանկացած ձգտում պետք է լինի հակամարտության բոլոր մասնակիցների՝ թե ուղղակի, թե անուղղակի, կամքի դրսևորման արդյունք: Այդ մասին ԱրմԻնֆո-ի հետ զրույցում հայտարարել է քաղաքագետ, քաղաքական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր Վահե Դավթյանը:
"Այսօր մենք տեսնում ենք հակառակ պատկերը, երբ Երևանից հնչող պացիֆիստական կարգախոսներին զուգահեռ Բաքուն ամենաբարձր մակարդակով զարգացնում է ռազմատենչ հռետորաբանությունը ՝ պատրաստակամություն հայտնելով ուժի կիրառման միջոցով լուծել Հայաստանի հետ խնդիրները, այդ թվում ՝ տրանսպորտային։ Սա՝ առաջին: Երկրորդ՝ Բաքուն և Անկարան խիստ հատվածական մոտեցում ունեն տարածաշրջանում հաղորդակցությունների ապաշրջափակման հարցում, որով նրանք, հիմնականում, հասկանում են Օրդուբադ-Մեղրի - Հորադիզ գծով տրանսպորտային հաղորդակցության հաստատում՝ Երասխով դեպի Հայաստանի երկաթուղային ցանց ելքի ապահովմամբ։ Ինչպես տեսնում ենք, խոսքը միջանցքի մասին է ՝ թուրք - ադրբեջանական տանդեմի ընկալմամբ ՝ արտատարածքային։ Վերջապես, երրորդ՝ կարևոր է գնահատել "Խաղաղության խաչմերուկի"լոգիստիկան: Նախագծում ներառված է Սոթքից Երասխ տանող ճանապարհը, որը Մեղրիով անցնող ճանապարհի առկայության դեպքում կարող է ռազմավարական ռիսկեր ստեղծել Հայաստանի հարավի համար: Հիշեք Դանցիգի կամ լեհական միջանցքը երկու համաշխարհային պատերազմների միջև ընկած ժամանակահատվածում և փորձեք այն արտածել մեր իրողություններին", - ասել է պրոֆեսորը։
Նա կասկած է հայտնել այդ նախագծի իրագործելիության առնչությամբ, քանի որ Անկարան եւ Բաքուն նպատակ ունեն հաղորդակցություններ բացել միայն Հայաստանի հարավով։ Ինչ վերաբերում է մյուս ՝ տնտեսական տեսանկյունից ավելի հեռանկարային ուղղություններին, ապա, ինչպես նշել է պրոֆեսորը, 2020 թվականի պատերազմից հետո դրանք, գործնականում, չեն դիտարկվում։ Այսպես, չի շոշափվում Իջևան-Ղազախ գծով երկաթուղային հաղորդակցության գործարկման հարցը, որը խորհրդային տարիներին Հայաստանի հյուսիս-արևելքով դեպի Ադրբեջան, այնուհետև Բաքու-Դերբենդ գծով դեպի Ռուսաստան ելքի ամենակարճ ճանապարհն էր։ Թուրքական պաշտոնական հռետորաբանության մեջ բացակայում են նաև Կարս-Գյումրի երկաթգծի մասին թեզերը, որի ապաշրջափակման հարցերը տարվել են դեռևս "ֆուտբոլային դիվանագիտության" շրջանում։
"Վերջինիս պատճառը պարզ է. իրականացնելով Կարս-Իգդիր-Նախիջևան երկաթուղու նախագիծը ՝ Անկարան նպատակ ունի դեպի Ադրբեջան ելք ապահովել առաջ մղվող "Զանգեզուրի միջանցքով" ։ Հայաստանի հետ առանձին ճյուղի գործնական կարիք Թուրքիան հիմա չունի։ Նույնիսկ Մարգարայի սահմանային կամրջի վերանորոգման աշխատանքների միջոցով հաղորդակցությունների բացման նպատակադրվածություն ցուցադրելու Երեւանի բոլոր փորձերին՝ Անկարան արձագանքում է իր օդային տարածքը հայկական ավիաընկերությունների համար սահմանափակելով ", - ընդգծել է քաղաքագետը ։
Նա հավելել է, որ "Զանգեզուրի միջանցքը" միակ բանն է, որ Անկարան և Բաքուն այսօր հասկանում են "հաղորդակցությունների ապաշրջափակում" ասելով: Բաքու-Թբիլիսի-Կարս երկաթգծով, ինչպես նաև իրանական ենթակառուցվածքներով միմյանց միջև ցամաքային կապ ապահովելով՝ Անկարան և Բաքուն նպատակ ունեն Հայաստանի հարավով արտատարածքային միջանցք ձևավորել առավելապես ռազմաստրատեգիական համագործակցության զարգացման նպատակով, ավելի կոնկրետ՝ Նախիջևանի ռազմականացման համար ռազմական փոխադրումների անարգել իրականացում ՝ այնտեղ ձևավորելով թուրքական լիարժեք ռազմակայան՝ Իրանի դեմ պոտենցիալ պլացդարմ։ Գիտակցելով դա՝ Իրանն ամեն կերպ խոչընդոտում է "Զանգեզուրի միջանցքի" ձևավորմանը ՝ կողմերին առաջարկելով, այսպես կոչված, "Արաքսի միջանցքը"՝ գրեթե նույն լոգիստիկան, միայն Արաքս գետի իրանական ափով։ "Դրան զուգահեռ Թեհրանը բազմիցս արտահայտվել է Հայաստանի տրանսպորտային ենթակառուցվածքները Հյուսիս-հարավ ուղղությամբ զարգացնելու նպատակահարմարության մասին։ Դրա համար մշակվել է "Կովկասյան միջանցքի" հայեցակարգը, որը կոչված է ապահովելու Պարսից ծոց-Սև ծով մուլտիմոդալ կապը։ Ընդհանուր առմամբ, կարևոր է հասկանալ, որ Անկարայի և Բաքվի համար այսօր համեմատաբար բարենպաստ իրավիճակ է ստեղծվել իրենց տրանսպորտային պահանջներն առաջ մղելու համար։ Իսրայելի եւ ՀԱՄԱՍ-ի միջեւ պատերազմի պատճառով, փաստորեն, սառեցվել է մերձավորարեւելյան միջանցքի նախագիծը, որը պետք է Հնդկաստանը Եվրոպայի հարավին կապի ԱՄԷ-ի եւ Իսրայելի միջոցով՝ շրջանցելով Թուրքիան (հիշեք Էրդողանի հայտարարությունը, որ այդ մակրոտարածաշրջանում ոչ մի խոշոր տրանսպորտային ենթակառուցվածք չի կարող շրջանցել Թուրքիան)։ Այս պայմաններում Արևմուտքին անհրաժեշտ է դիվերսիֆիկացնել դեպի Կասպից ծով, այնուհետև՝ Կենտրոնական Ասիա դուրս գալու ուղիները ։ Դրա համար բավականին հարմար է, այսպես կոչված, "Զանգեզուրի միջանցքը": Ինչու՞ ոչ նշված Բաքու-Թբիլիսի-Կարսը։ Դե՝ որովհետեւ այս երկաթուղին ինտեգրված է չինական "Գոտի և ճանապարհ" մեգանախագծում ։ Նաև, հաշվի առնելով Եվրոպայի էներգետիկ խնդիրները, Անկարան և Բաքուն պարբերաբար հայտարարում են "Զանգեզուրի միջանցքով" գազատար, ինչպես նաև արևմտյան ուղղությամբ էլեկտրահաղորդման գիծ անցկացնելու պատրաստակամության մասին: Մի խոսքով, դիվանագիտական մանևրները բավական հետաքրքիր են, և դրանց "խաղաղության խաչմերուկով" պատասխանելն, առնվազն, մանկամտություն է", - եզրափակել է քաղաքագետը։
Հիշեցնենք, որ 2023 թվականի հոկտեմբերի վերջին ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը Թբիլիսիում միջազգային համաժողովի ժամանակ առաջին անգամ ներկայացրել էր "Խաղաղության խաչմերուկ" նախագիծը, որն, ըստ էության, Արցախյան 44-օրյա պատերազմից հետո տարածաշրջանում հաղորդակցությունների ապաշրջափակման նախագծի հայկական տարբերակն է։ Սա Հարավային Կովկասում կայուն խաղաղության հաստատման գործընթացի բաղադրիչներից մեկն է և իրականացման դեպքում կարող է փոխել Հայաստանի կարգավիճակը ՝ օգնելով նրան դուրս գալ մեկուսացումից և դառնալ լոգիստիկ հանգույց տարածաշրջանում: Դա Հայաստանի փորձն էր, մի կողմից, հակազդելու Ադրբեջանի կողմից հայկական կողմի հասցեին մեղադրանքներին ՝ խոչընդոտելու հաղորդակցության ուղիների ապաշրջափակմանը, իսկ մյուս կողմից ՝ վերջնականապես ձևակերպելու սեփական օրակարգը փոփոխվող տարածաշրջանում ՝ պաշտպանելով դրա կարևորությունը միջազգային խոշոր լոգիստիկ նախագծերի իրականացման համատեքստում։ Միևնույն ժամանակ, հաշվի առնելով Ադրբեջանի և Թուրքիայի յուրահատուկ մոտեցումը Հայաստանի տարածքով լոգիստիկ և տնտեսական հաղորդակցությունների գործարկման հարցում, որոնք ենթադրում են արտատարածքային պարամետրերի առկայություն, պաշտոնական Երևանը մեկ փաթեթում ներկայացրել է նաև տարածաշրջանային ենթակառուցվածքների օգտագործման սկզբունքները: Դրանք ընդամենը չորսն են, բայց Հայաստանի համար կենսական կարեւորություն ունեն առաջին երկուսը, որոնք վերաբերում են այդ հաղորդակցությունների կարգավիճակին եւ դրանց վերահսկողությանը։ Հայաստանի կարծիքով, "բոլոր ենթակառուցվածքները, ներառյալ ավտոմոբիլային, երկաթուղային և օդային ուղիները, խողովակաշարերը, մալուխները, էլեկտրահաղորդման գծերը, պետք է գործեն այն երկրների ինքնիշխանության և իրավասության շրջանակներում, որոնց տարածքով դրանք անցնում են": Եվ երկրորդ ՝ վարչապետ Փաշինյանը, ելույթ ունենալով Թբիլիսիում, ընդգծել էր, որ յուրաքանչյուր երկիր "իր պետական ինստիտուտների միջոցով իրականացնում է սահմանային և մաքսային հսկողություն, ինչպես նաև ապահովում է ենթակառուցվածքների անվտանգությունը, այդ թվում ՝ դրանցով ապրանքների, տրանսպորտային միջոցների և մարդկանց անցումը"։ Սա հատկապես կարևոր է վերջին շրջանում ակտիվացած քննարկումների ֆոնին ՝ Հայաստանի տարածքով Ադրբեջանից Նախիջևան կառուցվելիք երկաթուղու և ավտոճանապարհների վերահսկողության հարցի շուրջ ։ Իհարկե, դրանք ոչ թե դատարկ տեղից են առաջացել, այլ բխում են 2020 թվականի նոյեմբերի 9-ի եռակողմ հայտարարության 9-րդ կետից ։ Ըստ այդ հայտարարության, տարածաշրջանում բոլոր տնտեսական և տրանսպորտային կապերը պետք է ապաշրջափակվեն, իսկ Հայաստանը կերաշխավորի "Ադրբեջանից Նախիջևան տրանսպորտային հաղորդակցության անվտանգությունը, որը պետք է գտնվի Ռուսաստանի ԱԴԾ Սահմանապահ ծառայության մարմինների վերահսկողության տակ":
ՀՀ պաշտպանության նախկին փոխնախարար. Հարավային Կովկասը մտնում է անկայունության նոր փուլ
Փորձագետ. Ադրբեջանի քաղաքական ղեկավարությունը բացահայտ հայտարարել է, որ «Հայաստանի օկուպացիան նրանց նոր ազգային նպատակն է»
Փորձագետ. Հայկական հասարակությունը ընկնում է տոտալիտար անվտանգության թակարդը
Փորձագետ․ Փաշինյանի այցը Ռուսաստան նախադրյալներ է ստեղծում երկխոսության վերականգնման համար, բայց հարաբերությունների ջերմացումն, ավելի շուտ, խորհրդանշական բնույթ է կրում
Իրավապաշտպան Ռուբեն Մելիքյանը հեռացվել է ԵՊՀ-ից
Փաշինյանին հեռացրել են "ԻՆՆՈՊՐՈՄ"-ի հյուրերի ցանկից
Զախարովա․ ԵՄ հետ մերձեցման Հայաստանի գիծը ռիսկեր է պարունակում ԵԱՏՄ անդամ երկրների տնտեսական անվտանգության համար
Ժամանակն է, որպեսզի հարավկովկասյան երկրները Հարավային Կովկասի մասին մտածեն որպես մեկ ընդհանուր տարածաշրջանի. Փաշինյան
Փաշինյան․ Հայաստանն ու Ադրբեջանը պետք է հանգիստ թողնեն միմյանց
Մոսկվան Հայաստանի հետ կապված իրավիճակում տեսնում է այն ինտեգրացիոն միավորումներին հարվածելու փորձեր, որոնց մասնակցում է ՌԴ-ն․ Ռուսաստանի նախագահի օգնական
Զախարովա․ Հայաստանը Ռուսաստանի հետ հարաբերություններն ընկալում է որպես գործիք՝ դեպի ԵՄ վերակողմնորոշումը ֆինանսապես ապահովելու համար
Հայաստանի արդարադատության նախարարն ու ԵՄ դեսպանը քննարկել են Երևանի համար վիզաների ռեժիմի ազատականացման օրակարգային հարցեր
Ադրբեջանագետ. Հայաստանի դեմ Ադրբեջանի զավթողական ծրագրերը հնարավոր են դարձել բացառապես Արցախի հարցով Փաշինյանի որոշումների արդյունքում
Զախարովա. Ռուսաստանը բողոքի նոտա է հղել Հայաստանին՝ Գյումրիի «Մայր Հայաստան» հուշահամալիրում տեղի ունեցած վանդալիզմի դեպքի կապակցությամբ
Սամվել Կարապետյանն առաջարկում է ընտրություններից հետո ստեղծել ընդդիմադիր կոալիցիա
Արցախի մշակութային ժառանգության պաշտպանը Մոսկվային կոչ է արել արձագանքել օկուպացված ԼՂՀ-ում Ադրբեջանի կողմից Հայրենական մեծ պատերազմի հուշարձանների ոչնչացմանը
Գլխավոր դատախազությունը դիմել է ԿԸՀ ՝ Ռոբերտ Քոչարյանի նկատմամբ քրեական հետապնդմանը համաձայնության համար
Նիդերլանդների վարչապետն իր աջակցությունն է հայտնել Հայաստանում ժողովրդավարական բարեփոխումների և տնտեսական դիվերսիֆիկացման օրակարգին
"Ժառանգություն". ժամանակն է, որ Հայաստանի ընդդիմությունը ժողովրդին ներկայացնի իրավատեր այլընտրանք՝ լայն-քաղաքական ու վերկուսակցական, հավաքական նորովի առաջնորդությամբ
