Արմինֆո. Նախօրեին՝ Երևանի ժամանակով ուշ երեկոյան, Նյու Յորքում տեղի է ունեցել ՄԱԿ Անվտանգության խորհրդի հրատապ նիստ՝ Ադրբեջանի գործողությունների հետևանքով Արցախի շուրջ ստեղծված իրավիճակի վերաբերյալ: Նիստը նախաձեռնել էր Հայաստանը։
Ստորև ներկայացնում ենք ՄԱԿ Անվտանգության խորհրդի մշտական անդամների դիրքորոշումը պաշարված Արցախում ստեղծված հումանիտար իրավիճակի վերաբերյալ:
ԱՄՆ
ՄԱԿ-ում ԱՄՆ մշտական ներկայացուցիչ Լինդա Թոմաս Գրինֆիլդն իր ելույթում ևս մեկ անգամ ընդգծել է Վաշինգտոնի մտահոգությունը Լեռնային Ղարաբաղում հումանիտար իրավիճակի վերաբերյալ: "Մենք խորապես մտահոգված ենք Քաշաթաղի (Լաչինի) միջանցքի փակմամբ, որն արգելափակում է կենսական նշանակության ապրանքների հասանելիությունը եւ վատթարացնում հումանիտար իրավիճակը։ Մենք կոչ ենք անում Ադրբեջանի կառավարությանը վերականգնել միջանցքով ազատ տեղաշարժը, որպեսզի առևտրային, մասնավոր և մարդասիրական տրանսպորտային միջոցները կարողանան հասնել Լեռնային Ղարաբաղի բնակիչներին", - նշել է նա:
Դրա հետ մեկտեղ Թոմաս Գրինֆիլդը հավելել է, որ ԱՄՆ-ն ընդգծում է հումանիտար բեռների առաքման լրացուցիչ երթուղիների հարցի շուրջ փոխըմբռնման հնարավորությունը: Նա հիշեցրել է, որ անցած տարվա դեկտեմբերից ԿԽՄԿ-ն աջակցել է ավելի քան 700 մարդու բժշկական տարհանմանը և անթույլատրելի է համարել չեզոք, մարդկային և անկախ մարդասիրական մուտքի և օգնության խոչընդոտումը: "Ես կցանկանայի ընդգծել կողմերի միջև բանակցությունների անհրաժեշտությունը՝ Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև կայուն և խաղաղ կարգավորման հասնելու և հարաբերությունների բարելավման համար։ Այս խաղաղ բանակցությունները պահանջում են ստեղծագործականություն, ճկունություն և փոխըմբռնում բոլոր կողմերից: Տարածաշրջանում խաղաղությունը պետք է ներառի Լեռնային Ղարաբաղի ժողովրդի անվտանգության և իրավունքների պաշտպանությունը: Միացյալ Նահանգները կոչ է անում զսպվածության և ցանկացած գործողության դադարեցման, որը խաթարում է խաղաղ գործընթացը: Մենք կոչ ենք անում բոլոր կողմերին կատարել իրենց բոլոր պարտավորությունները՝ միջազգային իրավունքի համաձայն", - հավելել է ԱՄՆ մշտական ներկայացուցիչը։
Նա համոզմունք է հայտնել, որ միջազգային հանրությունը պետք է շարունակի համագործակցությունը դիվանագիտական ոլորտում ՝ երկխոսության հասնելու և արժանապատիվ ու հարատև խաղաղություն հաստատելու համար: "Մենք աջակցում ենք ցանկացած ձևաչափի, որը թույլ կտա Հայաստանին և Ադրբեջանին շարունակել բանակցությունները խաղաղ կարգավորման հասնելու համար։ Կոչ ենք անում բոլոր կողմերին ուղիղ բանակցությունների, այդ թվում՝ Բաքվի իշխանությունների և Լեռնային Ղարաբաղի բնակչության ներկայացուցիչների միջև։ Միացյալ Նահանգները հավատարիմ է Հարավային Կովկասի տարածաշրջանում խաղաղ, ժողովրդավարական և բարգավաճ ապագայի իր տեսլականին: Մենք շարունակելու ենք աշխատել բոլոր գործընկերների հետ երկկողմ և բազմակողմ հարթակներում՝ ավելի լավ ապագա ստեղծելու համար", - ամփոփել է նա։
Ռուսաստանի դիրքորոշումը
ՄԱԿ-ում ՌԴ մշտական ներկայացուցիչ Դմիտրի Պոլյանսկին իր ելույթում մտահոգություն է հայտնել Քաշաթաղի միջանցքի շարունակվող արգելափակման կապակցությամբ: "Այժմ առավել քան երբևէ պահանջված են "գետնի վրա" քայլերը, որոնք ուղղված են Լեռնային Ղարաբաղի շուրջ իրադրության շուտափույթ ապաԷսկալացմանը, այդ թվում ՝ Քաշաթաղի միջանցքի ապաշրջափակմանը և հումանիտար այլ երթուղիների օգտագործմանը", - ընդգծել է Պոլյանսկին: Ընդ որում, նա փաստել է, որ Ռուսաստանի Դաշնությունը երկու կողմերի աջակցությամբ առավելագույն ջանքեր է գործադրում ստեղծված ճգնաժամային իրավիճակի շուտափույթ լուծման, ինչպես նաև իր բարեկամ Ադրբեջանի և Հայաստանի միջև հարաբերությունների կարգավորման համար:
"Անում ենք հնարավորը քաղաքական-դիվանագիտական խողովակներով բոլոր մակարդակներում և "գետնի վրա" ռուսական խաղաղապահ զորակազմի գծով ՝ տարածաշրջանում հումանիտար աղետ թույլ չտալու համար։ Շարունակում ենք եռանդուն շփումները ներգրավված բոլոր կողմերի հետ ՝ Լեռնային Ղարաբաղ սննդամթերքի, դեղորայքի եւ առաջին անհրաժեշտության այլ պարագաների կայուն մատակարարումների անհապաղ վերականգնման, ինչպես նաեւ Էլեկտրա- եւ գազամատակարարման վերականգնման նպատակով", - հայտարարել է ռուս դիվանագետը։
Ըստ Պոլյանսկու՝ Ռուսաստանի նախագահի, Ադրբեջանի նախագահի և Հայաստանի վարչապետի 2020-2022թթ. հայտարարությունների ամբողջությունը մնում է Բաքվի և Երևանի հաշտեցման անայլընտրանքային "ճանապարհային քարտեզ": Նրա հավաստմամբ ՝ եռակողմ պայմանավորվածությունների ներուժը սպառված չէ ։ "Դրանց առանցքային բաղադրիչներն են Ռուսաստանի փորձագիտական աջակցությամբ հայ-ադրբեջանական սահմանի դելիմիտացիան և դրան հաջորդող դեմարկացիան, Ռուսաստանի, Ադրբեջանի և Հայաստանի փոխվարչապետների համանախագահությամբ եռակողմ աշխատանքային խմբի շրջանակներում տրանսպորտային հաղորդակցությունների ապաշրջափակումը, աջակցությունը հայ-ադրբեջանական խաղաղության պայմանագրի նախապատրաստմանը, խորհրդարանականների և հասարակության հեղինակավոր ներկայացուցիչների երկխոսության զարգացումը ։ Այս ուղղություններից յուրաքանչյուրի համար որոշակի առաջընթաց է գրանցվել։ Ռուսաստանը տրամադրված է հետագայում ևս համապատասխան ջանքեր գործադրել", - կարծում է դիվանագետը ։
ՌԴ մշտական ներկայացուցիչը նաև համոզված է, որ հայ-ադրբեջանական հաշտեցումն անհնար է պատկերացնել առանց անվտանգության հուսալի և հստակ երաշխիքների և Ադրբեջանի իրավական դաշտի շրջանակներում համընդհանուր ճանաչված միջազգային սկզբունքների հիման վրա Լեռնային Ղարաբաղի բնակիչների իրավունքների պահպանման: Նրա խոսքով ՝ այդ տրամաբանությունը բխում է Հայաստանի և Ադրբեջանի ղեկավարների ՝ 1991թ. Ալմա-Աթայի հռչակագրին համապատասխան կողմերի տարածքային ամբողջականության փոխադարձ ճանաչման վերաբերյալ վերջերս բազմիցս հաստատված պայմանավորվածություններից:
"Հուլիսի 25-ին Մոսկվայում Ռուսաստանի, Ադրբեջանի և Հայաստանի ԱԳ նախարարների բանակցությունների ընթացքում մեր կողմից առաջարկվել են լարվածության թուլացման իրատեսական փոխզիջումային հանգուցալուծումներ, որոնք կողմերը վերցրել են մշակման։ Խոսքը Աղդամի (Ակնա) և Լաչինի (Քաշաթաղ) միջանցքների զուգահեռ բացման մասին է՝ քաղաքացիական անձանց և ոչ ռազմական բեռների տեղաշարժի համար։ Դա անհրաժեշտ նախադրյալներ կստեղծի պաշտոնական Բաքվի և Լեռնային Ղարաբաղի հայ բնակչության լիազոր ներկայացուցիչների միջև ուղիղ երկխոսության շուտափույթ մեկնարկի համար: Ոչ պակաս պահանջված են թվում զուտ հումանիտար հարցերի քաղաքականացումից զերծ մնալու կողմերի փոխադարձ պարտավորությունները։ Հուսով ենք, որ գործընթացի բոլոր մասնակիցներն իրենց մեջ քաղաքական կամք կգտնեն տարաձայնությունները հաղթահարելու համար ՝ Լեռնային Ղարաբաղի տասնյակ հազարավոր բնակիչների աղետալի վիճակը թեթևացնելու և Բաքու - Ստեփանակերտ ձևաչափով կայուն երկխոսություն հաստատելու համար", - կարծում է ռուս դիվանագետը ։
Միևնույն ժամանակ, նա նշել է, որ Ռուսաստանը պատրաստ է աշխատել բոլոր պատասխանատու խաղացողների հետ, որոնք շահագրգռված են Լեռնային Ղարաբաղի շուրջ իրավիճակի կարգավորմամբ և, ընդհանուր առմամբ, հայ - ադրբեջանական հաշտեցմամբ: "Նա, ով անկեղծորեն հավատարիմ է այս սցենարին, որը հիմնված է ադրբեջանական եւ հայ ժողովուրդների արմատական շահերի վրա, պետք է մի կողմ թողնի ցանկացած աշխարհաքաղաքական եւ տարբեր տեսակի ներքաղաքական նկատառում։ Կոչ ենք անում նաև ամենայն պատասխանատվությամբ մոտենալ այս համատեքստում ԱԽ հարթակի օգտագործմանը. խնդիրներն, ամեն դեպքում, միմյանց միջև պետք է լուծեն Բաքուն և Երևանը: Եվ դրսից պարտադրված ոչ մի սխեմա ու հանգուցալուծում նրանց երկխոսությանը չի փոխարինի։ Մենք՝ մեր կողմից, կշարունակենք խրախուսել այն՝ կողմերին մոտեցնելով բուն բարիդրացիական լուծմանը, այդ թվում ՝ գործի դնելով ռուսական խաղաղապահ զորակազմի հնարավորությունները", - եզրափակել է Պոլյանսկին։
Ֆրանսիայի մոտեցումը
ՄԱԿ-ում Ֆրանսիայի պատվիրակության ներկայացուցիչ Նատալի Բրոդհերսթը հայտարարել է, որ արդեն ութ ամիս Հայաստանը և Լեռնային Ղարաբաղը կապող միջանցքում փոխադրումների սահմանափակումն ու ամբողջական շրջափակումը հանգեցրել են ներկայիս ճգնաժամին: "Այդ միջանցքի շրջափակումը շարունակում է մեկուսացնել Լեռնային Ղարաբաղի բնակչությանը ողջ աշխարհից ։ Ընդ որում, նման իրավիճակն արդարացնելու լեգիտիմ պատճառներ չկան, ինչը հակասում է միջազգային մարդասիրական իրավունքի սկզբունքներին ։ Այս իրավիճակը գազի և էլեկտրաէներգիայի մատակարարման խափանումների հետ մեկտեղ, ինչպես նաև ջրի պակասը բնակչության համար դժվարություններ է առաջացնում, իսկ վառելիքի պակասը խանգարում է գյուղատնտեսական աշխատանքներին, և այս իրավիճակը խորացնում է հումանիտար ճգնաժամը: Նկատվում է նաև դեղորայքի լայնածավալ դեֆիցիտ", - փաստել է նա։
Միևնույն ժամանակ, նա ընդգծել է, որ Ֆրանսիան ցավում է ԿԽՄԿ-ի և այլ հումանիտար դերակատարների գործունեության սահմանափակման և խոչընդոտման համար՝ խախտելով միջազգային իրավունքը: Նա դա անընդունելի է անվանել։ "Հաշվի առնելով հումանիտար իրավիճակի ծանրությունը՝ Ֆրանսիան կոչ է անում անվերապահ և անհապաղ վերականգնել ապրանքների, մարդկանց և մթերքների ազատ տեղաշարժը Քաշաթաղի միջանցքով՝ երկու ուղղություններով, և կոչ է անում բնակչությանը գազի և էլեկտրաէներգիայի անխափան մատակարարման։ Մեր վերջին նիստից ի վեր Միջազգային դատարանը հրապարակել է 2023 թվականի փետրվարի 22-ի որոշումը, որը մատնանշում է այն ժամանակավոր պարտադիր միջոցները, որոնք Ադրբեջանից պահանջում են ձեռնարկել բոլոր միջոցները ՝ Քաշաթաղի միջանցքով անձանց, տրանսպորտային միջոցների և ապրանքների տեղաշարժն ապահովելու համար՝ համաձայն Ռասայական խտրականության բոլոր ձևերի վերացման միջազգային կոնվենցիայով ստանձնած պարտավորությունների։
2023 թվականի հուլիսի 6 - ի իր վճռում դատարանը հաստատել է փետրվարի 22-ի որոշման մեջ նշված միջոցների անհապաղ ձեռնարկման անհրաժեշտությունը", - ուշադրություն է հրավիրել Բրոդհերստը։
Այս առումով նա կրկնել է Ադրբեջանին ուղղված Ֆրանսիայի կոչը. պահպանել միջազգային պարտավորությունները և իրականացնել միջանկյալ միջոցները, որոնք նշված են Միջազգային դատարանի կողմից ։ "Ֆրանսիան կոչ է անում մարդասիրական կազմակերպությունների և ՄԱԿ-ի հաստատությունների համար անհապաղ, ազատ և անարգել հասանելիություն ապահովել բնակչությանը և բացել Քաշաթաղի միջանցքը ։ Ֆրանսիան շարունակում է հավատարիմ մնալ տարածաշրջանում երկարաժամկետ և կայուն խաղաղության որոնմանը ։ Այս կապակցությամբ Ֆրանսիան կոչ է անում վերսկսել բանակցությունները, որոնք ուղղված են մնացած հարցերի կարգավորմանը, ներառյալ Լեռնային Ղարաբաղի բնակչության իրավունքներն ու երաշխիքները", - նշել է ֆրանսիացի դիվանագետը ։
Նրա խոսքով ՝ նման կարգավորումը հնարավոր է միայն երկխոսության միջոցով և բացառում է ուժի ցանկացած կիրառում կամ ուժի կիրառման սպառնալիք:
"Եվրամիության հետ միասին Ֆրանսիան շարունակելու է ջանքերը Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև երկխոսությանն աջակցելու ուղղությամբ ։ Մենք լիովին աջակցում և մասնակցում ենք ԵՄ-ի կողմից ղեկավարվող միջնորդական ջանքերին ։ Մենք աջակցում ենք բանակցությունների շրջանակներում բոլոր հարցերում առաջընթացի որոնմանը, ներառյալ խաղաղության պայմանագրի նախագիծը, սահմանների դելիմիտացիան, հումանիտար հարցերը եւ հաղորդակցության ուղիների բացումը: Ֆրանսիան պատրաստ է աջակցել այդ նպատակներին ՝ պահպանելով շփումները բոլոր կողմերի և դերակատարների հետ", - ամփոփել է ֆրանսիացի դիվանագետը:
Միացյալ Թագավորության դիրքորոշումը
ՄԱԿ-ում Միացյալ Թագավորության ներկայացուցիչ Ջեյմս Քարիուքին իր կողմից նշել է, որ Լոնդոնը լրջորեն անհանգստացած է այն առնչությամբ, որ Քաշաթաղի միջանցքի երկայնքով տեղաշարժի և մատակարարման խափանումներ կան, և դա խաթարում է դեղերի առաքումը, բժշկական օգնության ցուցաբերումը, կենսական նշանակության հիմնական ապրանքների և ծառայությունների առաքումների ապահովումը: Այս առումով նա ընդգծել է Միջազգային դատարանի 2023 թվականի փետրվարի 23-ի որոշումը կատարելու, երկու ուղղություններով անխափան փոխադրումներ ապահովելու անհրաժեշտությունը։ "Վճռականորեն կոչ ենք անում բոլոր կողմերին աջակցել ԿԽՄԿ-ին, այդ թվում ՝ ապահովել երկու ուղղությամբ տեղաշարժը միջանցքով ՝ օգնություն ցուցաբերելու համար ։ Չի կարելի թույլ տալ մարդասիրական օգնության քաղաքականացում, դրանից տուժում է քաղաքացիական բնակչությունը։
Ողջունում ենք Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև ԵՄ նախագահությամբ ընթացիկ միջնորդական գործունեությունը ՝ ի շահ խաղաղության համաձայնագրի: Մենք ողջունում ենք նման բանակցությունների շարունակումը։ Նաև աջակցում ենք ԱՄՆ-ի ջանքերին այդ ուղղությամբ", - ամփոփել է ՔարիուՔին։
Չինաստանի մոտեցումը
ՄԱԿ-ում Չինաստանի ներկայացուցիչ Գեն Շուանն ընդգծել է, որ Պեկինը մտահոգված է իրավիճակով և կարծում է, որ Քաշաթաղի միջանցքի շուրջ վեճը պետք է լուծել երկխոսության և խորհրդակցությունների հիման վրա: Նա համոզմունք է հայտնել, որ համապատասխան կողմերը կարող են պատշաճ կերպով լուծել բոլոր հարցերը, ներառյալ՝ հումանիտար իրավիճակը ՝ գործադրելով դիվանագիտական ջանքեր:
"Հայաստանն ու Ադրբեջանը հարևաններ են, ուստի, երկու երկրների շահերից է բխում համագործակցության հաշվին ապահովել ընդհանուր զարգացում և անվտանգություն։ Վերջին տարիներին Հայաստանն ու Ադրբեջանը, Ռուսաստանը հաջողությամբ հանդես են եկել չորս համատեղ հայտարարությամբ, պայմանավորվել են թշնամական գործողությունների դադարեցման, տնտեսական և տրանսպորտային համագործակցության, սահմանային հարցերի լուծման շուրջ: Վերջերս Հայաստանն ու Ադրբեջանը մի շարք նախաձեռնություններ են իրականացրել, դրսևորել քաղաքական կամք, կոնկրետ գործողություններ ՝ վեճերը խաղաղ դիվանագիտական միջոցներով լուծելու համար: Մենք կոչ ենք անում Հայաստանին և Ադրբեջանին ընդառաջ գնալ միմյանց՝ նախորդ ժամանակաշրջանների այս չորս համատեղ հայտարարությունների հիման վրա, կողմերի, այդ թվում ՝ Ռուսաստանի միջնորդությամբ, և պատշաճ կերպով կարգավորել միմյանց հետ վեճերը՝ միջազգային իրավունքի համընդհանուր ճանաչված նորմերի և օրենքների հիման վրա ։ Մենք աջակցում ենք բոլոր դիվանագիտական ջանքերին՝ այդ նպատակների իրականացման համար: Իր կողմից՝ Չինաստանը կառուցողական դեր կխաղա դրանում", - ամփոփել է չինացի դիվանագետը։
Հավելենք, որ ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի նիստից առաջ Արցախի նախագահ Արայիկ Հարությունյանը Facebook-ի իր էջում գրել էր, որ Արցախի (Լեռնային Ղարաբաղի) Հանրապետության ժողովուրդը հույսով սպասում է ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի արտակարգ նիստին, դրան հաջորդող գործընթացներին և, վերջիվերջո, դրանց շոշափելի արդյունքներին:
" Այս նիստը լակմուսի թուղթ է ոչ միայն Արցախի շուրջ միջազգային հանրության և դրա կոնկրետ դերակատարների իրական դիրքորոշումների ու վարքի համար, այլև՝ ցեղասպանությունների կանխարգելման, մարդու և ժողովուրդների իրավունքների ու ազատությունների երաշխավորման գործում միջազգային հանրության ստանձնած իրավական ու բարոյական պարտավորությունների համար:
Մեր ակնկալիքն ու պահանջն է ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդից վերականգնել Լաչինի միջանցքով մարդկանց, մեքենաների ու բեռների անխափան ու երկկողմանի տեղաշարժը՝ Արդարադատության միջազգային դատարանի հրամաններին ու 2020թ. նոյեմբերի 9-ի եռակողմ հայտարարությանը համապատասխան: Մեր ժողովրդի կենսագործունեության համար բավարար ու բարենպաստ միջավայր և միջազգային երաշխիքներ ապահովելուց հետո մենք պատրաստ ենք ներգրավվել ադրբեջանա-ղարաբաղյան հակամարտության համապարփակ ու արդարացի կարգավորման միջազգային գործընթացում:
Մենք բազմիցս ենք ընդգծել մեր դիրքորոշումը, որ հակամարտության կարգավորումը պետք է հիմնված լինի առաջնահերթորեն Արցախի ժողովրդի ինքնորոշման իրավունքի և ցեղասպանության կանխարգելման սկզբունքների վրա: Ընդ որում, Արցախի ժողովուրդն իր ինքնորոշման իրավունքն իրացրել է՝ չխաթարելով Ադրբեջանի տարածքային ամբողջականությունը: Ուստի, անտեղի են ինքնորոշման իրավունքի և տարածքային ամբողջականության սկզբունքների հակադրման փորձերը", - գրել էր նա։
Կարծիք. Բաքուն Բեռլինում բանակցությունների արդյունքներով ստանում է ընդլայնված ազդեցության ալիք ԵՄ ներսում և ամրապնդում է համագործակցային կապերը գլխավոր եվրո-շարժիչի հետ
Հայ փորձագետ. Կարո՞ղ է արդյոք ժամանակակից Ադրբեջանը գոյություն ունենալ առանց ռուսական և խորհրդային արդիականացման
Զատուլին․ Փաշինյանը շատ էր շտապում Ռուսաստան, քանի որ, իրականում, պարտվել է ընտրություններում
Իրավապաշտպան Ռուբեն Մելիքյանը հեռացվել է ԵՊՀ-ից
Փաշինյանին հեռացրել են "ԻՆՆՈՊՐՈՄ"-ի հյուրերի ցանկից
Զախարովա․ ԵՄ հետ մերձեցման Հայաստանի գիծը ռիսկեր է պարունակում ԵԱՏՄ անդամ երկրների տնտեսական անվտանգության համար
Ժամանակն է, որպեսզի հարավկովկասյան երկրները Հարավային Կովկասի մասին մտածեն որպես մեկ ընդհանուր տարածաշրջանի. Փաշինյան
Փաշինյան․ Հայաստանն ու Ադրբեջանը պետք է հանգիստ թողնեն միմյանց
Մոսկվան Հայաստանի հետ կապված իրավիճակում տեսնում է այն ինտեգրացիոն միավորումներին հարվածելու փորձեր, որոնց մասնակցում է ՌԴ-ն․ Ռուսաստանի նախագահի օգնական
Զախարովա․ Հայաստանը Ռուսաստանի հետ հարաբերություններն ընկալում է որպես գործիք՝ դեպի ԵՄ վերակողմնորոշումը ֆինանսապես ապահովելու համար
Հայաստանի արդարադատության նախարարն ու ԵՄ դեսպանը քննարկել են Երևանի համար վիզաների ռեժիմի ազատականացման օրակարգային հարցեր
Ադրբեջանագետ. Հայաստանի դեմ Ադրբեջանի զավթողական ծրագրերը հնարավոր են դարձել բացառապես Արցախի հարցով Փաշինյանի որոշումների արդյունքում
Զախարովա. Ռուսաստանը բողոքի նոտա է հղել Հայաստանին՝ Գյումրիի «Մայր Հայաստան» հուշահամալիրում տեղի ունեցած վանդալիզմի դեպքի կապակցությամբ
Սամվել Կարապետյանն առաջարկում է ընտրություններից հետո ստեղծել ընդդիմադիր կոալիցիա
