"Պահպանեք Ամուլսարը". Երևանում COP17-ի ժամանակ Ամուլսարի ոսկու հանքավայրի շահագործման դեմ բողոքի ակցիա է անցկացվել

Արմինֆո.  Կարեն Դեմիրճյանի անվան մարզահամերգային համալիրի հարակից տարածքում, որտեղ ընթանում են Կենսաբազմազանության մասին կոնվենցիայի կողմերի 17-րդ համաժողովի (COP17) միջոցառումները, տեղի է ունեցել Ամուլսարի ոսկու հանքավայրի շահագործման դեմ բողոքի ակցիա: Ոստիկանությունը թույլ չի տվել ցուցարարներին բարձրանալ համալիրի մուտքի մոտ՝ օղակ կազմելով ՄՀՀ աստիճանների մոտ։

Ցուցարարները պահանջում են դադարեցնել հանքի շահագործումը՝ նախազգուշացնելով Հայաստանի շրջակա միջավայրի և ջրային ռեսուրսների համար ռիսկերի մասին: Նրանց ասելով՝ իրենք նախապես տեղեկացրել են իրենց ակցիան անցկացնելու և իրենց դիրքորոշումը խաղաղ արտահայտելու մտադրության մասին, սակայն բախվել են ոստիկանության կողմից սահմանափակումների: Ինչպես պատմել են ակցիայի մասնակիցները, իրավապահները պահանջել են իրենց բողոքը համալիրի  դիմացի տարածքից տեղափոխել այլ վայր: Նրանց թույլ չեն տվել ակցիան անցկացնել համալիրի կանաչ գոտում, ինչպես նաև արգելել են երթ կազմակերպել դեպի կապույտ գոտի:

Լրագրողների հետ զրույցում իրավապաշտպան, "Քաղաքացիական հասարակության ինստիտուտ" հասարակական կազմակերպության ներկայացուցիչ Մայա Բարխուդարյանը պատմել է, որ ակցիայի մի խումբ մասնակիցների արգելել են մուտք գործել համալիրի շենք, որտեղ ընթանում է COP17-ի միջոցառումների մի մասը՝ բողոքի ակցիայի մասնակիցների շապիկների վրա "Պահպանեք Ամուլսարը" գրությունների պատճառով ՝ չնայած համապատասխան անցագրերի առկայությանը: Նրա խոսքով ՝ իրենց թույլ չեն տվել նաեւ երթ անցկացնել ՝ դա բացատրելով պատվիրակություններին տեղափոխող ավտոբուսների տեղաշարժն ապահովելու անհրաժեշտությամբ։ "Մեզ համար դրանք խայտառակ խոչընդոտներ են։ Նման բան երբեք չի եղել, ես ավելի քան 20 տարի մասնակցում եմ նման հանրահավաքների", - նշել է Բարխուդարյանը։

Նա նաև պատմել է, որ մոտ յոթ-ութ հոգուց բաղկացած իրենց փոքր խմբի հետևից  քայլել են Հայաստանի Ազգային անվտանգության ծառայության (ԱԱԾ) քաղաքացիական հագուստով աշխատակիցները: Նրա խոսքով՝ խոսքը մոտ 10 աշխատակիցների մասին է, որոնք իրենց ներկայությունը բացատրել են մասնակիցների անվտանգությունն ապահովելու անհրաժեշտությամբ:

Բարխուդարյանը տարակուսանք է հայտնել այն առնչությամբ, որ խաղաղ ակցիայի մասնակիցները նման խոչընդոտների են հանդիպում Հայաստանում, որը ձգտում է մերձենալ Եվրոպական միության հետ: Նա նաև նշել է, որ թեև իրենց ակցիային 100-ից քիչ մարդ է միացել, այդուհանդերձ, իրավապահ կառույցները փորձել են ամեն կերպ խոչընդոտել իրենց ակցիայի անցկացմանը:

"Ինչպես տեսնում եք, անզեն աչքով երևում է, որ այստեղ 100-ից պակաս մարդ է հավաքվել։ Որպես կանոն, եթե ակցիան ենթադրում է ավելի քան 100 մասնակից, անհրաժեշտ է ստանալ համապատասխան թույլտվություն: Բայց, այնուամենայնիվ, չնայած մեր սակավաթիվ լինելուն, մեզ զանգահարել են ՆԳՆ-ից և սկսել են հարցնել, թե արդյոք մենք իսկապես պատրաստվում ենք ցույց անցկացնել, և՝ ի՞նչ նպատակով: Նման գործողությունները ընդհանուր ոչինչ չունեն ժողովրդավարության և ժողովրդավարական արժեքների հետ", - վրդովվել է Բարխուդարյանը։

Ցուցարարների հիմնական պահանջը Ամուլսարի ոսկու հանքի շահագործումը դադարեցնելն է։ Նրանք նշել են, որ իրենց մոտ ունեն գիտնականների և պրոֆիլայն մասնագետների ուսումնասիրություններ, որոնք մատնանշում են բնապահպանական և երկրաբանական լուրջ ռիսկեր: Մասնավորապես, ակցիայի մասնակիցներն ուշադրություն են հրավիրել տարածքի սեյսմիկ վտանգին, ինչպես նաև այն հանգամանքին, որ շրջանը դասվում է Հայաստանի ամենախոշոր սողանքային տարածքների շարքին: Բացի այդ, նրանց խոսքով, կան դրենաժային համակարգի խախտման ռիսկեր, ճառագայթման ռիսկեր եւ ջրային ռեսուրսների աղտոտման վտանգ։

Ցուցարարների կարծիքով՝ այդ ռիսկերը հնարավոր չէ լիովին վերացնել կամ վերահսկողության տակ առնել։ Նրանք նախազգուշացնում են Ջերմուկի, Սևանա լճի և երկրի այլ ջրային օբյեկտների համար վտանգի մասին, պնդելով, որ աղտոտման հետևանքները կարող են պահպանվել 500 տարի: Ցուցարարները նաև ուշադրություն են հրավիրել այն հանգամանքին, որ հնարավոր չէ զարգացնել երկրի տնտեսությունն ու համայնքները սեփական քաղաքացիների առողջության, Ջերմուկի բնակչության առողջության հաշվին: Ցուցարարների առանձին վրդովմունքն են առաջացրել իրավապահների գործողությունները երեխաների նկատմամբ, որոնք ակցիային եկել էին ենթադրվող բնապահպանական սպառնալիքները պատկերող լուսանկարներով: Մասնակիցների ասելով՝ ոստիկանները փորձել են վախեցնել անչափահասներին։

Ցուցարարները շեշտել են, որ մտադիր չեն դադարեցնել հանքավայրի շահագործման դեմ պայքարը և շարունակելու են հետամուտ լինել դրա շահագործման մասին որոշման վերանայմանը: Նրանք նաև կոչ են արել հանքի անմիջական հարևանությամբ գտնվող Ջերմուկ առողջարանային քաղաքի բնակիչներին միանալ իրենց ակցիային:

Բողոքի ակցիայի կազմակերպիչներն են "Իմ սիրտը լեռներում է" և "Ամուլսարն առանց հանքի" նախաձեռնությունները: Ցուցարարները եկել էին պաստառներով՝ "Ամուլսարը միայն սար է", "Պահպանեք Ամուլսարը", "Պահպանեք մեր ջուրը", եւ վանկարկում էին. "Ամուլսարը միայն սար է», Ամուլսարն առանց հանքի ", "Մեր ոսկին ջուրն է", "Մեր ոսկին Ջերմուկն է"։

Նշենք, որ հոկտեմբերի 10-ին տրվել է Ամուլսարի հանքի աշխատանքի մեկնարկը։ Փաշինյանը, գործարկելով աշխատանքը, հայտարարել է, որ "Ամուլսար" ոսկու հանքը տարեկան կարտադրի մոտ 210 000 ունցիա ոսկի։ Նշվում է, որ հանքի շահագործման արդյունքում "Լիդիան Արմենիա"-ի կողմից պետական բյուջե վճարվող տարեկան հարկերն ու մասհանումները կկազմեն մոտ 130 մլն դոլար, ինչը դրական ազդեցություն է կունենա Հայաստանի ՀՆԱ-ի վրա՝ 1,5-2% - ի չափով: Ակնկալվում է, որ "Ամուլսար" նախագիծը կապահովի ավելի քան 4000 ուղղակի և անուղղակի աշխատատեղ: Կառավարության, "Լիդիան Արմենիա" ընկերության և Ջերմուկ, Վայք ու Սիսիան համայնքների միջև ստորագրված համայնքների զարգացման շուրջ համաձայնագրի համաձայն, նախատեսվում է տարեկան 7-9 մլն դոլար հատկացնել համայնքների սոցիալ-տնտեսական զարգացման ծրագրերին ՝ հանքի շահագործման ողջ ժամանակահատվածում: Նախագիծն իրականացվում է "Լիդիան Արմենիա" ընկերության և ՀՀ կառավարության միջև ռազմավարական համագործակցության շրջանակներում: Ընկերությունն, ընդհանուր առմամբ, շուրջ 750 մլն դոլարի ներդրում է կատարել նախագծում, որից 150 մլն դոլարն ապահովված է ՀՀ կառավարության կողմից տրված պետական երաշխիքով: Բնապահպանները քննադատել են Հայաստանի իշխանությունների այս որոշումը, ընդգծելով, որ հանքի գործունեությունն անդառնալի վնաս է կհասցնի Ջերմուկ առողջարանին և Սևանա լճին: