Փաշինյան․ Հայաստանի կառավարությունն առանձնահատուկ պատասխանատվություն է զգում բնության հանդեպ, որովհետև դժվար օրերին հենց բնությունն է փրկել հայ ժողովրդին

Արմինֆո.  Հայաստանի կառավարությունն առանձնահատուկ պատասխանատվություն է զգում բնության հանդեպ, որովհետև հայերի համար դժվարին օրերին, Հայաստանի Հանրապետության դժվարին օրերին, հենց բնությունն է փրկել  հայ ժողովրդին: Այդ մասին հոկտեմբերի 16-ին հայտարարել է ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը՝ Երեւանում Կենսաբազմազանության մասին կոնվենցիայի կողմերի 17-րդ համաժողովի (COP17) շրջանակներում անցկացվող "Առաջնորդները հանուն բնության" գագաթնաժողովի լիագումար նիստի բացմանն իր ողջույնի խոսքում։

Այդ առումով Հայաստանի վարչապետը հիշեցրել է, որ 1990-ականների սկզբին ՝ Հայաստանի անկախացումից հետո, երկրում սկսվեց էներգետիկ և սոցիալ-տնտեսական ճգնաժամ, որը պայմանավորված էր խորհրդային տնտեսական համակարգի փլուզմամբ և հակամարտությամբ: Փաշինյանը փաստել է, որ երկիրը հայտնվել էր շրջափակման մեջ, զգացվում էր էլեկտրաէներգիայի, գազի, նավթամթերքի և ածուխի պակաս, և մարդիկ իրենց բնակարանները տաքացնում էին, հիմնականում, վառելափայտով, ինչը հանգեցրեց Հայաստանում զանգվածային ծառահատումների:

"90-ականների սկզբին, երբ ներմուծման եւ արտադրական շղթաները փաստացի խզվեցին, եւ բնակչությանը սննդով ապահովելու խնդիր առաջացավ, օգնության հասան Սեւանա լճի ձկնային պաշարները։ Առանց չափազանցության, մի քանի տարի շարունակ Սևանի սիգը եղել է Հայաստանի բնակչության հիմնական սննդամթերքը ։ Սա, իր հերթին, հյուծման եզրին է դրել Սևանի ձկնային պաշարները, որտեղ, բացի սիգից, ապրում է նաև Սևանի համար յուրահատուկ ձկնատեսակը ՝ Սևանի իշխանը ՝ չորս ենթատեսակով", - նշել է նա։

Այնուհետև Փաշինյանը պատմել է անտառները անտառահատումներից և Սևանա լճի ձկնային պաշարները պաշտպանելուն, այսինքն ՝ կենսաբազմազանությունը պաշտպանելուն ուղղված իշխանությունների քայլերի մասին: "Վերջին 10 տարիների ընթացքում Սևանա լճում սիգի ընդհանուր քանակը (կենսազանգվածը) ավելացել է ավելի քան 10 անգամ ՝ 2010-ականների կեսերին մի քանի հարյուր տոննա կրիտիկական մակարդակից, այսինքն ՝ անհետացման եզրից, մինչև ավելի քան 4500 տոննա՝ 2026 թվականի հուլիսի դրությամբ։ Կառավարությունն իրականացնում է նաև Սևանի իշխանի պաշարների վերականգնման և Սևանա լճում ձկնաբուծության զարգացման ծրագիր: Ազնվացեղ եղջերուների պոպուլյացիայի վերականգնման և զարգացման ծրագիրը հաջողությամբ իրականացվում է նաև Հայաստանի բարձրլեռնային գետերում:

Մեր հաջորդ հաջողության պատմությունը վերաբերում է Կովկասյան ընձառյուծին, որը համարվում էր անհետացած տեսակ Հայաստանում: Այսօր Հայաստանում, ըստ գնահատականների, ապրում է 6-7 առանձնյակ, իսկ 2024 թվականին գրանցվել է 2 ձագ ։ Ընձառյուծի առկայությունը էկոհամակարգի լիարժեքության կարևոր ցուցանիշ է, իսկ ձագերի ծնունդը վկայում է դրա կայունության մասին", - ասել է Փաշինյանը։

Ընդ որում, նա խոստովանել է, որ չնայած որոշ ոլորտներում հաջողություններին, Հայաստանում շարունակվում են ապօրինի անտառահատումները, որսագողությունը եւ բնության ապօրինի շահագործումը: Նրա խոսքով, այդ խնդիրները լուծելու համար ընդամենը երկու տարի առաջ Հայաստանի իշխանությունները սկսեցին ստեղծել էկոպարկային ծառայություն, այսինքն, ըստ էության, էկոլոգիական ոստիկանություն:

"Ծառայության խնդիրն է բնության շուրջօրյա պահպանություն իրականացնել, և մենք մտադիր ենք այս ծառայությունը զարգացնել թե՛ տեխնիկական, թե՛ բովանդակային, թե՛ աշխատակիցների պրոֆեսիոնալության և բարեվարքության իմաստով։

Մեր անտառները վերականգնվելու շատ մեծ հատկություն ունեն, զուգահեռ մենք իրականացնում ենք և պիտի շարունակենք իրականացնել անտառվերականգնման ծրագրեր, բայց պետք է նաև հասկանանք, որ առանց անտառների պահպանության և մարդկանց շրջանում էկովարքագծի սերմանման շատ դժվար կլինի լուրջ արդյունքների հասնելը։

Ուզում եմ նաև քաջալերանքի և գոհունակության խոսքեր ասել այն միջազգային և հասարակական կազմակերպություններին, ովքեր իրենց նվիրել են Հայաստանում անտառվերականգնում կամ անտառահիմնում իրականացնելու գործին։ Սա շատ կարևոր աշխատանք է և մենք պատրաստ ենք միավորել մեր ջանքերը սիներգիայի հասնելու համար։

Մեր երկրի համար առանձնահատուկ մարտահրավեր է հանքարդյունաբերությունը բնապահպանական ժամանակակից ստանդարտներին համապատասխանեցնելը, և մենք դժվար քայլերով, բաց, այնուամենայնիվ, շարժվում ենք այդ ուղղությամբ։

Ջրային ռեսուրսների արդյունավետ կառավարումը, ջրխնայող համակարգերի և տեխնոլոգիաների ներդրումն ու զարգացումը Կառավարության առաջնահերթությունների շարքում է, բայց այստեղ էլ ակնհայտ է, որ ոչ պակաս կարևոր է ջրխնայող մենթալիտետի ներդրումը մեր հանրության շրջանում։

Նույնը պետք է ասեմ կոշտ թափոնների կառավարման ոլորտի մասին, որտեղ, ցավոք, մեր հաջողությունները հեղափոխական նշանակություն չունեն դեռևս։

Մյուս կողմից՝ մենք պետք է հասկանանք, որ հատկապես մարդկանց մտածողության մեջ փոփոխությունները տեղի են ունենում շատ դանդաղ, և լուծումը այստեղ հետևողականությունն է, շարունակականությունը, և մենք վճռական ենք գնալ հենց նման ճանապարհով։

Ձերդ գերազանցություններ, հարգելի ներկաներ, Միջազգային հանրությունը արդեն ձևավորել է «բնության հետ ներդաշնակ ապրելու» տեսլականը և 2022 թվականին ընդունել Կունմին-Մոնրեալի կենսաբազմազանության գլոբալ շրջանակը՝ սահմանելով նպատակներ և հստակ թիրախներ մինչև 2030 թվականը։ Մենք գտնվում ենք այդ թիրախներին հասնելու ճանապարհի կեսին և պետք է անկեղծորեն ընդունենք՝ հավաքական առումով դեռևս անհրաժեշտ ուղու վրա չենք գտնվում։ Այժմ մեր խնդիրը նոր խոստումների ձևակերպումը չէ։ Մեր խնդիրն արդեն իսկ ստանձնած պարտավորությունները իրական գործողության վերածելն է։

Կենսաբազմազանության հարցերով COP–17 համաժողովը լավ հնարավորություն է, որ մենք հասնենք որոշումների, որոնք կփոխեն իրավիճակը։ Հայաստանի Հանրապետությունը ուրախ է աջակցել այս հնարավորությանը", - ամփոփել է Հայաստանի վարչապետը։

Միջոցառմանը մասնակցում են պետությունների, կառավարությունների և միջազգային կազմակերպությունների ղեկավարներ: Հյուրերի թվում են ՄԱԿ գլխավոր քարտուղար Անտոնիո Գուտերեշը, ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի գլխավոր տնօրեն Խալեդ էլ-Էնանը, Ֆրանկոֆոնիայի միջազգային կազմակերպության գլխավոր քարտուղար Լուիզա Մուշիկիվաբոն, Եվրոպական հանձնաժողովի փոխնախագահ, մաքուր, արդար և մրցունակ անցման հարցերով հանձնակատար Թերեզա Ռիբերը, Ալժիրի Ազգային խորհրդի նախագահ Ազուս Նասրին, Զանզիբարի նախագահ Հուսեյն Ալի Մվինին, Թուրքմենստանի նախագահ Սերդար Բերդիմուհամեդովը, Վրաստանի վարչապետ Իրակլի Կոբախիձեն, Տաջիկստանի նախագահ Էմոմալի Ռահմոնը, Ղրղզստանի նախագահ Սադիր ժապարովը, Ղազախստանի նախագահ Կասիմ-Ժոմարտ Տոկաևը, Իրանի նախագահ Մասուդ Փեզեշքիանը: