Արցախի ժողովրդի հիմնարար իրավունքների պաշտպանության կոմիտե․ դիվանագիտական այցերը չպետք է դառնան էթնիկ զտումների նորմալացման գործիք

ԱրմԻնֆո.  Արցախի ժողովրդի հիմնարար իրավունքների պաշտպանության կոմիտեն բաց նամակ է հղել Ադրբեջանում հավատարմագրված դիվանագիտական կորպուսի անդամներին՝ Ադրբեջանի կողմից օկուպացված Լեռնային Ղարաբաղ նրանց այցի ֆոնին։

ԱրմԻնֆո ստացված կոմիտեի հայտարարության մեջ նշվում է, որ դիվանագիտական այցերը չպետք է վերածվեն էթնիկ զտումների նորմալացման գործիքի։

"Մենք խորապես մտահոգված ենք Լեռնային Ղարաբաղ վերջերս կատարած պաշտոնական դիվանագիտական այցերի կապակցությամբ։ Շուշի, Գանձասար, Ստեփանակերտ և այլ շրջաններ այցերը տեղի են ունենում այն տարածաշրջանում, որտեղ 2023 թվականի սեպտեմբերին Ադրբեջանի ռազմական ագրեսիայից հետո շուրջ 150 000 բնիկ հայեր բռնի տեղահանվել են։  Մեր խոր մտահոգությունն ակնհայտ է. դիվանագետները չեն կարող իրենց թույլ տալ խամաճիկ դառնալ Ադրբեջանի՝ էթնիկ զտումների հետևանքներին միջազգային հավանություն տալու արհեստական փորձերում։ Ձեր ներկայությունն Ադրբեջանին ապահովում է հենց այն միջազգային "մաքրումը" (լեգիտիմացումը), որին նա ձգտում է", - ասվում է հայտարարության մեջ։

"Պաշտոնապես կազմակերպված ուղևորություններին ձեր մասնակցությունը, ինչպես նաև ուղեկցող լուսանկարներն ու հրապարակային հայտարարությունները, որոնք ամբողջությամբ անտեսում են Արցախում հայկական ներկայության լիակատար ոչնչացումը, սկզբունքորեն աննորմալ իրավիճակում ստեղծում են բնականոնության պատրանք։ Այսօր Լեռնային Ղարաբաղի տները ներկայացվում են առանց իրենց տերերի, իսկ եկեղեցիները՝ առանց հավատացյալների։ Սա զզվելի է, և դիվանագիտական կորպուսի, այն դիվանագետների մասնակցությունը, որոնք քաջատեղյակ են 36 ամիս առաջ Լեռնային Ղարաբաղում տեղի ունեցած հումանիտար աղետին, լիովին անհասկանալի է", - այնուհետև ընդգծվում է հայտարարության մեջ։

Միևնույն ժամանակ նշվում է, որ նույնքան ապշեցուցիչ և խորապես մտահոգիչ է այն փաստը, որ այդ այցերին մասնակցած դիվանագետներից և ոչ մեկը հրապարակայնորեն չի անդրադարձել Ադրբեջանում ապօրինաբար պահվող հայ ռազմագերիների, խաղաղ բնակիչների և քաղաքական պատանդների ճակատագրին, ինչպես նաև նրանց դեմ իրականացվող կեղծ դատավարություններին։  Կոմիտեն արձանագրել է, որ այցելելով բնիկ հայ բնակչությունից դատարկված շրջաններ՝ դիվանագիտական կորպուսի անդամները խոսքեր և ժեստեր էին գտնում մանրակրկիտ կազմակերպված ուղևորությունների համար, սակայն շարունակում են լիակատար լռություն պահպանել ազատությունից զրկված և արդարադատության ու պատշաճ դատավարության սկզբունքները կոպտորեն խախտող գործընթացների ենթարկվողների իրավունքների վերաբերյալ։

Կոմիտեում նույնքան մտահոգիչ են անվանել տարածաշրջանի պատմական ինքնության շարունակվող ջնջումը։ "Մինչ դիվանագետները զվարճանում են մանրակրկիտ կազմակերպված ֆարսով, հայկական մշակութային ժառանգության օբյեկտները համակարգված կերպով ավերվում, պղծվում կամ զրկվում են իրենց ինքնությունից։ Ստեփանակերտի եկեղեցիների ավերումը, Շուշիի պատմական հայկական գերեզմանատան պղծումը և դարավոր հայկական Գանձասարի վանքը որպես "ալբանական" ներկայացնելու խորապես մտահոգիչ փաստը չեն կարող աննկատ մնալ, դրանք միտումնավոր և գիտակցաբար անտեսվում են։ Այս գործողությունները Հայաստանի պատմական ներկայությունը ջնջելու կանխամտածված արշավ են, Միջազգային դատարանի (ՄԴ) կողմից սահմանված ժամանակավոր միջոցների ուղղակի խախտում", - նկատել են Արցախի ժողովրդի հիմնարար իրավունքների պաշտպանության կոմիտեում։

Կոմիտեում կրկին ընդգծել են, որ դիվանագետները չեն կարող իրենց թույլ տալ խամաճիկ դառնալ Ադրբեջանի վարձկան քաղաքական թատրոնում, իսկ դիվանագիտական այցը չպետք է վերածվի բեմի, որտեղ միջազգային հանրության ներկայությամբ ջնջվում է մի ամբողջ ժողովրդի պատմությունը։

"Ուստի մենք կոչ ենք անում դիվանագիտական կորպուսի անդամներին. մերժել հանցակցությունը՝ զերծ մնալով պաշտոնական, պետության կողմից հովանավորվող այցերին մասնակցելուց, որոնք լեգիտիմացնում են բռնի տեղահանման հետևանքները և ստեղծում բնականոնության կեղծ տպավորություն։ Բացի այդ, մերժել պատմական ռևիզիոնիզմը, այն է՝ չաջակցել, չկրկնել և արժանահավատություն չհաղորդել պաշտոնական այն նարատիվներին, որոնք ժխտում, խեղաթյուրում կամ յուրացնում են եկեղեցիների, հուշարձանների և պատմական վայրերի իրական հայկական ինքնությունը։ Ավելին, պետության կողմից վերահսկվող էքսկուրսիաներին համաձայնելու փոխարեն պնդել միջազգային փորձագետների, ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի և անկախ դիտորդների համար մշակութային և կրոնական օբյեկտներ անարգել մուտքի ապահովման վրա, ինչպես նաև հրապարակայնորեն արտահայտել մտահոգություն Լեռնային Ղարաբաղում հայկական ժառանգության շարունակվող ավերման, փոփոխման և պղծման առնչությամբ", - պահանջել են Կոմիտեում։

Կազմակերպությունում նաև կոչ են արել օտարերկրյա դիվանագետներին պաշտպանել վերադարձի իրավունքը։  "Ապահովել, որպեսզի տեղահանված հայ բնակչությունը դուրս չմնա իր հայրենիքի վերաբերյալ քննարկումներից։ Աջակցել միջազգային իրավունքին համապատասխան նրանց անվտանգ, արժանապատիվ և կամավոր վերադարձի պայմանների ստեղծմանը։  Դիվանագիտությունը պահանջում է անկախ դատողություն, պատմական պատասխանատվություն և բարոյական խիզախություն։ Մինչդեռ աշխարհը հետևում է դիվանագիտական կորպուսին, որը գործում է Ադրբեջանի հետ համաձայնեցված՝ էթնիկ զտումների հետևանքները լեգիտիմացնելու համար։  Սա չի կարող նորմալացվել։ Լեռնային Ղարաբաղի ժողովուրդը կորցրել է իր տները։  Միջազգային դիվանագիտական կորպուսը չի կարող օգնել և աջակցել Ադրբեջանին՝ ոչնչացնելու իր պատմությունը, ինքնությունն ու ժառանգությունը", - ամփոփել են Կոմիտեում։