Քաղաքագետ. Հայաստանում բռնաճնշումները նպատակ ունեն վերաձևակերպել ուժերի հավասարակշռությունը, ազդեցության կենտրոնները և տնտեսական սեփականությունը

ԱրմԻնֆո. Հայաստանում շարունակվող բռնաճնշումները մի քանի մակարդակ ունեն, և դրանցից ոչ մեկը, ըստ էության, որևէ կապ չունի արդարադատության կամ օրենքի գերակայության հաստատման հետ: Այս մասին գրում է քաղաքագետ Սուրեն Սուրենյանցը իր հոդվածում:

Ըստ նրա, եթե նպատակը օրենքի գերակայության ամրապնդումն էր, իրավապահ համակարգը կգործեր ոչ թե ընտրողաբար և քաղաքական նպատակահարմարությունից ելնելով, այլ համընդհանուր և կանխատեսելի կանոններով: «Բռնաճնշումների առաջին և ամենաշատ քննարկվող բացատրությունը ներքին քաղաքական հաշվեհարդարն է: Քրեական հետապնդման, ուժային ճնշման և վարչական լծակների միջոցով իշխանությունները փորձում են թուլացնել կամ չեզոքացնել անցանկալի քաղաքական, տնտեսական և սոցիալական կենտրոնները: Սակայն, միայն այս տրամաբանությամբ բացատրելը չափազանց պարզունակ կլինի»: Ընտրություններն ավարտվեցին, իշխանության վերարտադրության անմիջական խնդիրը լուծվեց, և ճնշումը ոչ միայն շարունակվում է, այլև դառնում է ավելի համակարգային: Հետևաբար, անհրաժեշտ է հասկանալ, թե ընտրություններից հետո Հայաստանում ինչ նոր խնդիրներ են լուծվում բռնաճնշումների քաղաքականության միջոցով: Այստեղ է, որ ի հայտ է գալիս երկրորդ մակարդակը՝ արտաքին պարտավորությունների գործոնը: Առաջիկայում կառավարության օրակարգում կհայտնվեն չափազանց զգայուն հարցեր՝ նոր Սահմանադրության ընդունումը, անկլավների վերադարձը և հայ-ադրբեջանական հարաբերությունների շրջանակներում նոր համաձայնագրերի իրականացումը: Այս որոշումները կարող են լուրջ հասարակական և քաղաքական դիմադրություն առաջացնել», - նշել է քաղաքագետը: [Տեքստը, կարծես, թերի է և, հավանաբար, բաց է թողնված]:

Այս համատեքստում, ըստ Սուրեն Սուրենյանցի, քննարկման արժանի է այն վարկածը, որ Նիկոլ Փաշինյանը փորձում է նախապես թուլացնել պոտենցիալ դիմադրության կազմակերպված կենտրոնները: Նա պնդում է, որ բռնաճնշումները դառնում են ապագա քաղաքական գործընթացների համար բարենպաստ միջավայր ստեղծելու միջոց: Այլ կերպ ասած, թիրախը կարող են լինել ոչ միայն այսօրվա քաղաքական հակառակորդները, այլև վաղվա պոտենցիալ դիմադրության կենտրոնները: Սակայն նույնիսկ այս երկու բացատրությունները լիովին չեն բացահայտում տեղի ունեցողի խորությունը: Կա նաև երրորդ գործոն, թերևս ամենահամակարգայինը և երկարաժամկետ հետևանքներով՝ Հայաստանի ռազմավարական կուրսի փոփոխությունը:

«Վերջին երեք տասնամյակների ընթացքում հայ-ռուսական ռազմավարական հարաբերությունները չեն սահմանափակվել միայն միջպետական կապերով»: Նրանց շուրջ ձևավորվել է քաղաքական, տնտեսական, գործարար, մշակութային և սոցիալական հարաբերությունների լայն համակարգ՝ իրենց սեփական ինստիտուտներով, ազդեցության կենտրոններով, կապերով և շահերով։ Այսօր հենց այս միջավայրն է, որը հետևողականորեն քայքայվում է»։ Ռազմավարական կուրսի փոփոխությունը ենթադրում է նաև երկրի ներքին կառուցվածքի վերակառուցում։ Եթե կառավարությունը հեռացնի Հայաստանը նախորդ աշխարհաքաղաքական համակարգից, տրամաբանական է ենթադրել, որ այն կփորձի նաև թուլացնել կամ վերացնել այդ համակարգում ի հայտ եկած և ազդեցություն ձեռք բերած քաղաքական, տնտեսական և սոցիալական կենտրոնները։ Այս տեսանկյունից բռնաճնշումներն արդեն իսկ ձեռք են բերում կառուցվածքային նշանակություն։ Թիրախը ոչ միայն քաղաքական հակառակորդներն են, այլև անկախ ռեսուրսներ, ազդեցություն և սոցիալական կապեր ունեցող կենտրոնները, որոնք չեն վերահսկվում իշխանությունների կողմից և ունակ են խոչընդոտել երկրի ներքին և արտաքին վերակազմակերպմանը։ Սակայն հին համակարգի ապամոնտաժումը անխուսափելիորեն առաջ է բերում մեկ այլ հարց. ի՞նչ կստեղծվի դրա փոխարեն։ Քաղաքական և տնտեսական ազդեցությունը չի հանդուրժում վակուումը։ Եթե հին կենտրոնները թուլանան կամ ոչնչացվեն, դրանց փոխարեն ձևավորվում են նորերը։ Եվ այստեղ արդեն տեսանելի է նոր օլիգարխիայի ձևավորման հեռանկարը՝ նոր արտոնյալ ձեռնարկություններով, նոր սեփականատերերով, նոր արտաքին կապերով և իշխանություններից կախվածության նոր մեխանիզմներով։ Այսպիսով, Հայաստանում տեղի ունեցող գործընթացը շատ ավելի խորն է և ավելի համապարփակ։ Մի դեպքում կառավարությունը չեզոքացնում է քաղաքական մրցակիցներին, մյուս դեպքում՝ թուլացնում է այն կենտրոնները, որոնք կարող էին դիմադրել հնարավոր որոշումներին։ նոր Սահմանադրության, անկլավների, թե՞ արտաքին համաձայնագրերի վրա։ Սակայն, երրորդ, ամենախորը մակարդակում, դա երկրի քաղաքական և տնտեսական համակարգի վերակառուցումն է՝ այն համապատասխանեցնելով Հայաստանի նոր ռազմավարական կողմնորոշմանը։ Այս երեք մակարդակները լրացնում են միմյանց։ Եթե այս տրամաբանությունը ճիշտ է, ապա շարունակվող բռնաճնշումների իրական նպատակը շատ ավելի խորն է, քան անհատներին ազատությունից զրկելը կամ քաղաքական հակառակորդներին լռեցնելը։ Խոսքը Հայաստանում ուժերի հավասարակշռության, ազդեցության կենտրոնների, տնտեսական սեփականության և, վերջին հաշվով, երկրի քաղաքական և աշխարհաքաղաքական կառուցվածքի վերաձևակերպման մասին է։ Գլխավոր հարցն այն է, թե ինչպիսի՞ Հայաստան է կառուցվում այս բռնաճնշումների միջոցով, և ո՞ւմ շահերին կծառայի ի հայտ եկող նոր համակարգը», - հարցնում է քաղաքագետը։