«Արդար քվեարկություն» առաքելությունը վարչական ռեսուրսի չարաշահման բազմաթիվ դեպքեր է արձանագրել Հայաստանի կառավարող ուժի կողմից

Արմինֆո.«Արդար քվեարկություն» դիտորդական առաքելությունը վարչական ռեսուրսի չարաշահման բազմաթիվ դեպքեր է արձանագրել Հայաստանում կառավարող «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցության կողմից՝ հանրապետությունում հունիսի 7-ին նշանակված խորհրդարանական ընտրությունների նախընտրական քարոզարշավի ընթացքում։

«ԱրմԻնֆո»-ին փոխանցված առաքելության երկրորդ միջանկյալ զեկույցի համաձայն՝ տվյալները հավաքագրվել են դիտորդների զեկույցների և youthvote.live ու fyca.net կայքերում արձանագրված հանրային տվյալների հիման վրա։

Այսպիսով, համաձայն զեկույցի, առաքելությունն արձանագրել է պաշտոնական դիրքի, վարչական և պետական ռեսուրսների չարաշահում։ Ինչպես այս կապակցությամբ հիշեցրել են «Արդար քվեարկություն» առաքելությունում, պետական ծառայողներին և պաշտոնատար անձանց արգելվում է օգտագործել իրենց պաշտոնական դիրքը կուսակցական շահերի համար, ինչն ամրագրված է պետական ծառայության մասին օրենքում և Վարքագծի կանոնագրքում։ «Պետական ռեսուրսները, այսինքն՝ աշխատաժամանակը, տարածքները, տեխնիկան և անձնակազմը, չեն կարող օգտագործվել ի նպաստ որևէ քաղաքական ուժի։ Միջազգային չափանիշները պահանջում են վարչական ռեսուրսների չեզոք և ոչ խտրական օգտագործում ողջ ընտրական գործընթացում»,- պարզաբանել են առաքելությունում։

Մինչդեռ, ինչպես ուշադրություն է հրավիրվում զեկույցում, Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը մայիսի 16-ին Facebook-ի իր էջում առաջարկել է մեկ տարի անց որոշակի պայմաններով առանց քննության վերականգնել վարորդական իրավունքից զրկված անձանց վկայականները, իսկ այնուհետև՝ նույն օրը, տեղադրել է առցանց քվեարկության հարցում՝ հանրային աջակցության դեպքում այդ նախաձեռնությունն իրականացնելու պարտավորությամբ։

«Այս առաջարկը ներկայացվել է որպես գործող վարչապետի նախաձեռնություն, այլ ոչ թե որպես կուսակցության թեկնածուի խոստում, ինչը խախտում է վարչական ռեսուրսների չեզոքության սկզբունքը։ Բացի այդ, Սպիտակի քաղաքապետի տեղակալ Արտակ Մատոսյանն աշխատանքային ժամին ներկա է գտնվել կառավարող ուժի նախընտրական միջոցառմանը և, ի պատասխան լրագրողի հարցին, հաստատել է, որ հավաքին եկել է աշխատանքային ժամին։ Իսկ Արտաշատի մշակութային զարգացման կենտրոնի տնօրենի պաշտոնակատար Նինել Գաբրիելյանը և պարուսույց Տիրուհի Սողոմոնյանը կազմակերպել ու մասնակցել են «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցության քարոզչական միջոցառմանը՝ հանդես գալով որպես պաշտոնատար անձինք և օգտագործելով համայնքային ռեսուրսները»,- հավելել են առաքելությունում։

Բացի այդ, ըստ աղբյուրի, Ստեփանավանում քաղաքապետի հրահանգով մանկապարտեզների, հիվանդանոցների և դպրոցների աշխատակիցները մասնակցել են «Քաղաքացիական պայմանագրի» հավաքներին, իսկ կառավարող կուսակցության հանրահավաքին ներգրավվել է վարչական ռեսուրս, մասնավորապես՝ քաղաքապետարանի կոմունալ բաժնի աշխատակիցները մասնակցել են քարոզչական նյութերի տեղադրման և ապամոնտաժման աշխատանքներին։ Այնուհետև, «Արդար քվեարկություն» առաքելությունն անդրադարձել է հարկադրանքի, ճնշումների, վախեցման և աշխատանքից ազատման դեպքերին՝ հիշեցնելով, որ Հայաստանի քրեական օրենսգրքով (հոդված 236՝ հավաքին մասնակցելուն հարկադրելը, հոդված 203՝ խտրականություն) արգելվում է աշխատողներին սպառնալ աշխատանքից ազատմամբ կամ այլ բացասական հետևանքներով՝ նրանց քաղաքական ընտրության վրա ազդելու նպատակով։

Այնուամենայնիվ, չնայած դրան, ինչպես նկատել են առաքելությունում, Ապարան համայնքում մայիսի 13-ին կառավարող կուսակցության նախընտրական քարոզարշավի ժամանակ դպրոցների տնօրեններն ու ուսուցիչները միջոցառմանը մասնակցել են աշխատանքային ժամին, իսկ աշակերտները դուրս են բերվել դասերից՝ վարչապետի հետ հանդիպման համար։ Զեկույցում նշվում է, որ երեխաներին հրահանգներ են տրվել նույնիսկ նրանց արտաքին տեսքի վերաբերյալ։ Մեկ այլ դեպք, ինչպես հայտնել են դիտորդական առաքելությունից, արձանագրվել է Վերին Արտաշատ գյուղի հիմնական դպրոցում, որտեղ ուսումնական գործընթացն ավարտվել է նախատեսվածից շուտ, որպեսզի աշակերտները կարողանան մասնակցել վարչապետի հետ հանդիպմանը։ Նշվում է, որ միջոցառմանը ներկա են եղել նաև դպրոցի ուսուցիչները և տնօրեն Շուշանիկ Ախնազարյանը։ «Արձանագրվել է, որ «Քաղաքացիական պայմանագրի» քարոզչության ժամանակ 16-ամյա մի տղա, նստած լինելով բակում, իր անհամաձայնությունն է հայտնել կառավարող կուսակցության կարգախոսները վանկարկողներին։ Նրան են մոտեցել թաղապետարանի առևտրի բաժնի աշխատակիցները և հորդորել «չթռվռալ», ապա խոստացել են, որ նրա հետևից ավելի ուշ կգան։ Բացի այդ, Տավուշի մարզպետ Հայկ Ղալումյանը 2023 թվականի հոկտեմբերի 19-ին Արթուր Մելիքյանին նշանակել էր Այգեձորի միջնակարգ դպրոցի վարչատնտեսական մասի համակարգող՝ նրա հետ կնքելով աշխատանքային պայմանագիր 5 տարի ժամկետով, սակայն աշխատանքից ազատել է ընդդիմության հավաքին մասնակցելու համար»,- պատմել են առաքելությունում։

«Արդար քվեարկություն» առաքելությունում այնուհետև հիշեցրել են Հայաստանի ընտրական օրենսգրքով քարոզչության ժամանակ ատելության խոսքի արգելքի մասին՝ հավելելով, որ Հայաստանի քրեական օրենսգիրքն իր հերթին արգելում է զանգվածների շրջանում ատելության բորբոքումը, իսկ Վարքագծի կանոնագիրքը պետական ծառայողներից պահանջում է զսպվածություն և հարգալից վերաբերմունք։ Մինչդեռ, ըստ աղբյուրի, նախընտրական քարոզարշավի ընթացքում արձանագրվել է անհարգալից հայտարարությունների, անձնական վիրավորանքների, սպառնալիքների և անվայել բառապաշարի զգալի աճ, ինչը նպաստում է հանրային լարվածության մեծացմանը։ Որպես օրինակ՝ դիտորդական առաքելությունում հիշեցրել են, թե ինչպես Արցախի հեղափոխական կուսակցության ղեկավար Արթուր Օսիպյանի և Նիկոլ Փաշինյանի միջև տեղի ունեցած վեճի ընթացքում օգտագործվել են կտրուկ, կոպիտ, իսկ որոշ դեպքերում նույնիսկ անընդունելի արտահայտություններ։ «Արդար քվեարկություն» առաքելությունում հատկապես մտահոգիչ են անվանել վարչապետի հայտարարությունները՝ ուղղված Արցախից բռնի տեղահանված անձանց՝ նշելով, որ դրանք սրում են հանրային տրամադրությունները։

«Կոռուպցիայի կանխարգելման հանձնաժողովը (ԿԿՀ) մայիսի 14-ին հանդես է եկել հայտարարությամբ, որում անդրադարձել է նախընտրական շրջանում պաշտոնատար անձանց արտահայտվելու ազատության սահմաններին՝ ընդգծելով քաղաքավարի, հարգալից վարքագծի և զսպվածության կարևորությունը։ Մինչդեռ Փաշինյանը սպառնացել է «Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցության առաջնորդ Գագիկ Ծառուկյանին՝ նրան պատկանող գույքի օտարման նպատակով վարչական ռեսուրսի կիրառմամբ, ինչպես նաև գործարանի աշխատակիցներին կոչ է արել գործադուլ անել։ Փաշինյանը քարոզչության ընթացքում վիրավորել է նաև այլ քաղաքական ուժերի ներկայացուցիչների, օրինակ՝ «Ուժեղ Հայաստան» դաշինքի առաջնորդ Սամվել Կարապետյանին՝ ասելով. «Հուսով եմ՝ պետության համը ձեր բերանում կմնա»»,- հիշեցրել են առաքելությունում։

Այնուհետև զեկույցում ընդգծվում է, որ ՄԱԿ-ի Երեխայի իրավունքների մասին կոնվենցիայի և ՄԱԿ-ի Երեխայի իրավունքների կոմիտեի ուղենշային սկզբունքների համաձայն՝ երեխաները չպետք է մանիպուլյացիայի ենթարկվեն քաղաքական նպատակներով և ենթարկվեն ռիսկերի։ Հայաստանի «Հանրակրթության մասին» օրենքն իր հերթին, ըստ աղբյուրի, արգելում է քաղաքական գործունեությունը կամ քարոզչությունը ուսումնական հաստատություններում։ Սակայն, ինչպես ուշադրություն է հրավիրվում առաքելության զեկույցում, Ապարան համայնքում մայիսի 13-ին դպրոցականներին դասերի ժամանակ դուրս են բերել վարչապետի հետ հանդիպման և նրա քարոզչական միջոցառմանը մասնակցելու համար, Ծաղկաշեն գյուղի դպրոցի աշակերտներին բաժանվել են «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցության խորհրդանիշներով շապիկներ, իսկ Վերին Արտաշատում մշակույթի տան սաները նույնպես ներգրավվել են քաղաքական քարոզչական միջոցառմանը։ Զեկույցում ներկայացված են նաև ընտրական հանձնաժողովների գործունեության թերությունները։ Այս կապակցությամբ հիշեցվում է, որ հանձնաժողովները պետք է աշխատեն թափանցիկ, անկողմնակալ և ապահովեն հավասար հասանելիություն։ Մինչդեռ, ըստ աղբյուրի, մայիսի 14-ի դրությամբ Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովի (ԿԸՀ) կայքում ընտրություններին մասնակցող 18 քաղաքական ուժերից միայն 8-ն են հրապարակել իրենց նախընտրական ծրագրերը։ «Թեև ծրագրերի հրապարակումն օրենքով պարտադիր չէ, այն ժողովրդավարական ընտրությունների հիմնարար տարրն է, որը թույլ է տալիս ընտրողներին գիտակցված որոշումներ կայացնել։ 10 քաղաքական ուժ մինչ օրս չի ներկայացրել իր ծրագիրը»,- ընդգծել են առաքելությունում։

Դիտորդական առաքելությունը մատնանշել է նաև կուսակցությունների ֆինանսավորման թափանցիկության հետ կապված լուրջ խնդիրներ, և ուշադրություն է հրավիրվում այն փաստի վրա, որ մայիսի 14-ի դրությամբ այդ մասին որևէ ամփոփ տեղեկատվություն չկա, ինչը, նրանց համոզմամբ, դժվարացնում է ընտրողների և քաղաքացիական հասարակության կողմից գիտակցված դիրքորոշման ձևավորման հնարավորությունը։

Որպես ևս մեկ խնդիր՝ առաքելությունում նշել են քարոզչական նյութերի ապօրինի տեղադրումը՝ ընդգծելով, որ Ընտրական օրենսգիրքը հստակ սահմանում է, որ հանրության համար տեսանելի քարոզչական պաստառները, տպագիր և այլ նյութերը կարող են տեղադրվել միայն համայնքի ղեկավարի կողմից հաստատված հատուկ վահանակների վրա կամ ընտրական շտաբներում։

Զեկույցում արձանագրվել են նաև զանգվածային լրատվամիջոցների ու սոցիալական ցանցերի կողմնակալ օգտագործման, ինչպես նաև խաղաղ հավաքների ազատության խոչընդոտման դեպքեր։