Արմինֆո.Արցախի մշակութային ժառանգության մոնիթորինգով զբաղվող Caucasus Heritage Watch (CHW) կազմակերպությունը փաստաթղթերով ներկայացնում է օկուպացված Արցախում Ադրբեջանի կողմից հայկական պատմամշակութային ժառանգության համակարգված ոչնչացմանն ուղղված քաղաքականության ևս մեկ ծանրակշիռ վկայություն: Այդ մասին ահազանգում է Արցախի մշակութային ժառանգության օմբուդսմեն, "Ազգային" պատմամշակութային ՀԿ փոխնախագահ Հովիկ Ավանեսովը:
"Ստեփանակերտի հուշահամալիրում գտնվող Հայոց ցեղասպանության 100-րդ տարելիցին նվիրված հուշարձանի ամբողջական ոչնչացումը չի կարելի դիտարկել որպես եզակի դեպք. դա ակնհայտորեն տեղավորվում է մշակութային ժառանգության համակարգված ոչնչացման և պատմական հիշողության ջնջման ավելի լայն գործընթացի մեջ: Սպիտակ մարմարից կառուցված զանգակատունը, որի մեջ կար Դեր Զորից բերված մարդկային մասունք, առանձնահատուկ խորհրդանշական նշանակություն ուներ: Դեր Զորը ոչ միայն հայերի հավաքական հիշողության մեջ տեղի աշխարհագրական անվանումն է, այլև ցեղասպանության ողբերգական գագաթնակետը մարմնավորող խորհրդանիշ, վայր, որտեղ հարյուր հազարավոր հայեր ենթարկվել են զանգվածային սպանությունների, հարկադիր տեղահանությունների և մահվան երթերի: Նման հուշարձանի ոչնչացումը նշանակում է ոչ միայն նյութական արժեքի կորուստ, այլև ուղիղ հարված պատմական հիշողությանը, զոհերի հիշատակին և նրանց ժառանգների ինքնությանը", - գրում է Ավանեսովը։
Նրա խոսքով ՝ Airbus-ի եւ Planet Labs-ի արբանյակային տվյալները հստակ ցույց են տալիս, որ հուշարձանը եւ այն շրջապատող ամբողջ հուշահամալիրը ավերվել են 2025 թվականի հուլիսի 14-ից մինչեւ 2026 թվականի ապրիլի 25-ն ընկած ժամանակահատվածում: Ավանեսովը հավելել է, որ տվյալների այս ժամանակագրությունը մատնանշում է ոչ թե պատահական վնաս, այլ կանխամտածված և փուլային գործողություն, որի նպատակն էր ամբողջությամբ "մաքրել" տարածքը հայկական ներկայության ցանկացած հետքից:
"Այս գործողությունը պետք է դիտարկել միջազգային իրավունքի և մշակութային ժառանգության պահպանության համատեքստում։ Մշակութային ժառանգության օբյեկտների կանխամտածված ոչնչացումը հակասում է մի շարք միջազգային կոնվենցիաների, այդ թվում ՝ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի հովանու ներքո ընդունված փաստաթղթերի: Այնուամենայնիվ, այս դեպքը ցույց է տալիս, որ նման գործողությունները շարունակվում են, հաճախ՝ անպատիժ, ինչը նպաստում է դրանց կրկնությանը:
Ավելին, հուշարձանի քանդումը կրում է ոչ միայն մշակութային, այլև ակնհայտ քաղաքական և գաղափարական բնույթ ։ Նպատակն այն է, որ վերաձեւակերպվի տարածքի պատմական շարադրանքը, ջնջվեն հայկական ներկայության վկայությունները, եւ ստեղծվի "դատարկ "պատմական տարածք", - վստահ է Ավանեսովը։
Նա ընդգծել է, որ սա մշակութային ցեղասպանության դրսևորման դասական օրինակ է, երբ ոչնչացվում են ոչ միայն մարդիկ, այլև նրանց հիշողությունը, մշակույթն ու գոյության նյութական վկայությունները: "Այսպիսով, Ստեփանակերտում Հայոց ցեղասպանության 100-րդ տարելիցին նվիրված զանգակատան ավերումը պետք է դիտարկել ոչ թե որպես եզակի ակտ, այլ որպես հայկական պատմամշակութային ժառանգության ոչնչացմանն ու պատմական հիշողության խեղաթյուրմանն ուղղված շարունակական և համակարգված քաղաքականության անբաժանելի մաս: Այս իրողությունը պահանջում է ոչ միայն գիտական փաստագրում, այլև միջազգային հանրության կողմից հստակ և գործնական պատասխան", - եզրափակել է Ավանեսովը։
Նշենք, որ Արցախի բռնազավթումից հետո Ադրբեջանն ամբողջությամբ ավերել կամ զգալի վնաս է հասցրել հետևյալ մշակութային - կրոնական օբյեկտներին: Ամբողջությամբ ավերվել է Շուշիի Կանաչ ժամ եկեղեցին (Սուրբ Հովհաննես Մկրտիչ)՝ 2024 թվականի ապրիլին, Շուշիի Ղազանչեցոց գերեզմանոցն ամբողջությամբ ավերվել է, Քարինտակ գյուղն ամբողջությամբ քանդվել է բուլդոզերներով, ապամոնտաժվել են Ստեփանակերտի հուշարձաններն ու կիսանդրիները, այդ թվում ՝ Շառլ Ազնավուրի, Հովհաննես Այվազովսկու, Հովհաննես Թումանյանի և մարշալ Բաղրամյանի հուշարձանները։ Մեծ Թաղեր գյուղում ավերվել է Մարշալ Խուդյակովի թանգարանը ։ Այսօրվա դրությամբ Ադրբեջանի վերահսկողության տակ են մնում շուրջ 4000 հայկական մշակութային օբյեկտներ, այդ թվում ՝ ավելի քան 370 եկեղեցի և 119 հնագույն ամրոց:
Փորձագետ. Պաշտոնական Երևանը Անկարայի հետ հարաբերություններում իր հաշվարկները չպետք է հիմնի թուրք-ադրբեջանական դաշինքի «ճաքի» վրա
Միջազգային փորձագետ. Թրամփը մտնում է կառավարման «կաղ բադի» շրջան
Խոսնակ․ Հայաստանը Ղարաբաղի հարցում երբեք չի դիմել ՀԱՊԿ-ին
Լավրով․ Հայաստանին չեն վռնդի ՀԱՊԿ-ից 
Դրմեյան. ՄԻԵԴ-ը մերժել է Ադրբեջանի վերաքննիչ բողոքը Արցախի պաշտպանության բանակի մայոր Հայկ Թորոյանի գործով
«Ուժեղ Հայաստան». Խորհրդարանում ծեծկռտուքը կազմակերպվել էր՝ հասարակության ուշադրությունը Փաշինյանի ձախողված արտաքին քաղաքականությունից շեղելու նպատակով
Զախարովան մեկնաբանել է "իվանների" մասին Շիրակի մարզպետի աղմկահարույց գրառումը
Նիկոլայ Բորդյուժան առաջարկեց Հայաստանին հեռացնել ՀԱՊԿ-ից
Վիեննայի միջազգային փառատոնին Արցախի մշակութային համույթների մասնակցությունը չեղարկվել է մի քանի դեսպանատների միջամտությունից հետո
Փորձագետ. Հայաստանին ժամանակն է հրաժարվել անորոշությունից և ընտրություն կատարել Արևմուտքի ու Արևելքի միջև
Հայաստանի ԱԳՄԱ նախարարը մեկնաբանել է երկրի վերադարձը ՀԱՊԿ շրջանակներում աշխատանքներին
Արցախի Հանրային խորհուրդը վրդովմունք է հայտնել ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղարի վարքագծի վերաբերյալ
Լուկաշենկոն կոչ արեց Հայաստանին ստանձնել ԱՊՀ նախագահությունը 2029 թվականին
Դմիտրի Մեդվեդևը կանխատեսել էր Հայաստանի համար Ուկրաինայի նման ճակատագիր՝ երկրի արտաքին քաղաքականության փոփոխության ֆոնին
ՌԴ Անվտանգության խորհուրդ․ Հայաստանում ցանկանում են ստիպել ռուս սեփականատերերին ազատվել ակտիվներից
Զախարովա․ Ռուսաստանը պատրաստ է Հայաստանի հետ քննարկել ռազմական համագործակցության ընդլայնման հեռանկարները՝ կապերի գույքագրման շրջանակներում
Թևանյան. Հայաստանը, ինչպես Ուկրաինան և Մոլդովան, մտցվել է ԵՄ գլոբալ պատերազմի մեջ
