Ռուսաստանն ուժեղացնում է 102-րդ ռազմակայանը, վարձակալել է ՙԷրեբունի՚ օդանավակայանը: Ի՞նչ նպատակով է դա արվում, ու՞մ դեմ է ուղղված այդ ուժեղացումը և որքանո՞վ է դա համապատասխանում Հայաստանի շահերին:
Հայաստանում Ռուսաստանի ռազմական ներկայության դիտարկվող ամրապնդումն ուղղված է հենց այն նույն պետությունների դեմ, որոնց դեմ ուղղված էր ԽՍՀՄ գոյության տարիներին, առաջին հերթին` ընդդեմ Թուրքիայի: Եվ այդ համատեքստում Ռուսաստանը ժամանակին մեծ սխալ գործեց` տեղի տալով Վրաստանին և քանդելով տարածաշրջանում իր ռազմակայանների կուռ համակարգը` Ախալքալաքի և Բաթումի ռազմակայանների դուրսբերմամբ: Այդ պատճառով Հայաստանում դիտարկվող ռուսական
102-րդ ռազմակայանի ամրապնդման մեջ զարմանալի ոչինչ չկա` հաշվի առնելով, որ Եվրասիական միության հիմնական հաղթաթուղթը դրա մասնակիցների անվտանգության ապահովումն է:
Կարծում եմ, որ Հայաստանի համար այդ հարցն հատուկ կարևորություն ունի, հաշվի առնելով, որ տարածաշրջանում նոր պատերազմի սպառնալիքը, այսպես ասենք, չի նվազում: Իսկ հաշվի առնելով Թուրքիայում առկա ներքին գործընթացները, Ադրբեջանի գործընթացների յուրօրինակությունը և անհամարժեքության ընդհանուր աճը տարածաշրջանում ամբողջությամբ վերցրած` 102-րդ ռազմակայանը պետք է ամրապնդվի և առավելագույնս պատրաստ լինի իրադարձությունների ցանկացած շրձադարձի: Խոսքը վերաբերում է ինչպես Հայաստանի պաշտպանությանը, այնպես էլ, բնականաբար, Ռուսաստանի շահերի պաշտպանությանը: Ուստի, իմ կարծիքով, գործընթացը միանգամայն տրամաբանական է և հիմնավորված:
Ձեր կարծիքով, արդյոք ԽՍՀՄ նախկին հանրապետություններին իր կողմը գրավելու Ռուսաստանի ձգտումը տեղավորվում է Բիրյուլեվոյի ադրբեջանցի մարդասպանի, ՙ18 մարդու մահվան պատճառ դարձած հայի՚ առնչությամբ ԶԼՄ-ների` իշխանությունների նախաձեռնությամբ բարձրացրած հիստերիայի մեջ: Արդյո՞ք հակասություններ չեք տեսնում:
Բանն այն է, որ մարդիկ, որոնց մասին դուք խոսում եք, բացարձակ անմեղ չէին կատարվածում:
Ոչ ոք դա չի ասում…
Բիրյուլեվոյի դեպքում խնդիրն ամենևին այն չէր, որ ադրբեջանցի Զեյնալովն սպանեց ռուս երիտասարդ Շչերբակովին: Խնդիրն այն է, որ անվերահսկելի միգրացիան արդեն զայրացրել է Մոսկվային, ինչպես նաև ռուսական այլ քաղաքների: Որպես մոսկվացի`կարող եմ ասել, որ միգրացիոն իրավիճակը բացասական փոփոխության է ենթարկվում: Այսօր խոսքը վերաբերում, ոչ ավել, ոչ պակաս, ներգաղթյալների գետտոների ստեղծմանը, փաստացի դրանք արդեն Մոսկվայում կան, ինչի վառ օրինակն է Բիրյուլեվոն: Անշուշտ, նման իրավիճակը Մոսկվայի բնակիչներին ուրախացնել չի կարող և չի կարող նաև նորմալ համարվել: Նույնիսկ տնտեսական առումով այն արդարացված չէ: Իսկ հայ վարորդ Հարությունյանի պատմությունը ողբերգական պատահականություն էր: Հրաչյա Հարությունյանին կարելի է միայն ցավակցել: Եթե Հարությունյանը պատահաբար մեկ մարդու մահվան պատճառ դառնար, դա սովորական պատահարների խրոնիկայի շրջանակներից դուրս չէր գա:
Դուք գտնում եք, որ պետության մակարդակով դա չի արվե՞լ:
Պետության մակարդակով իրավիճակը չի բորբոքվել: Դրա համար հարկավոր է նայել, թե որքան հայ և ադրբեջանցի է բնակվում Ռուսաստանում: Կրասնոդարի երկրամասի հարավը և, մասնավորապես, Սոչին, վաղուց դե-ֆակտո հայկական են դարձել, ինչն ամենևին ոչ բոլորին է ուրախացնում: Այնուամենայնիվ, նման հարցեր դաշնային և ռեգիոնալ մակարդակով մեզ մոտ չեն քննարկվում, և դա շատ բանի մասին է խոսում: Այդ պատճառով արտակարգ իրավիճակների քննարկումը, ցավոք, չափազանց հուզականություն են ձեռք բերում: Եթե հայի փոխարեն,
օրինակ, ամերիկացի լիներ, ԶԼՄ-ները նույն եռանդով ամերիկյան թեման կարծարծեին:
ՆԱՏՕ-ի ֆորպոստի դերը կորցնելուց հետո թուրքական ՙզրո խնդիրներ հարևանների հետ՚ քաղաքականությունը փոխակերպվել է ՙզրո հարևաններ`առանց խնդիրների՚ քաղաքականության, ինչից հետո Թուրքիան ձախողվեց Սիրիայում, և այսօր քրդական ինքնավարություն է ձեռք բերել հարավային սահմաններում: Այնուամենայնիվ, Անկարան ձգտում է Հարավային Կովկասում առաջխաղացման: Մեկնաբանեք նման քաղաքականության հեռանկարները:
Չնայած Թուրքիայի կողմից ՆԱՏՕ-ի ֆորպոստի դերի ակնհայտ կորստին, ՙզրո խնդիրներ հարևանների հետ՚ թուրքական քաղաքականության տապալմանը, Սիրիայում
ձախողմանը`Թուրքիան
այսօր
օբյեկտիվորեն
տարածաշրջանում
իր
ազդեցության
ուժեղացման
լուրջ
հեռանկարներ
ունի:
Այսօր
Թուրքիայում
հսկայական
երիտասարդ
էներգիա
է
կուտակվել,
որը
հարկավոր
է
ինչ-որ տեղ ուղղել,
քանի
որ
թուրքական
շուկան
չափազանց
նեղ
է
դրա
համար:
Եվ
թուրք
հասարակության
եռանդունության
խիստ
պակաս
է
զգացվում
Ռուսաստանում:
Կարծում
եմ,
որ
ողջ
այդ
եռանդունությունը
իսլամիստական
երանգ
կստանա,
ինչը
թելադրում
է
իրադարձությունների
բնական
ընթացքը:
Այսինքն`այն չի լինի ազատական,
զուրկ
կլինի
եվրոպական
կողմնորոշումից:
Թուրքիան
արդեն
ոչ
ֆորմալ
կերպով
հրաժարվել
է
Եվրամիությունում
հայտնվելու`բացարձակ
անիրականանալի
մտադրությունից:
Մնում
է
միակ
տարբերակը`քաղաքական
իսլամիզմը:
Նման իսլամիզմը շատ լավ տեղավորվում է պանթուրանիստական նախագծերում: Առավել
ևս,
որ
հետխորհրդային
տարածքում
բնակվող
թյուրքական
ժողովուրդները
ինչ-որ պատմական
ընդհանրություն
են
զգում
թուրքերի
հետ:
Այդ
ընդհանրությունը
պետք
չէ
բացարձականացնել
Օսմանյան
կայսրության
փլուզումից,
այլ
իրադարձություններից
հետո:
Այնուամենայնիվ,
այդ
թեման,
չնայած
համաշխարհային
մասշտաբով
Թուրքիայի
կոորդինատների
փոփոխությանը,
այդ
չի
մոռացվել:
Եվ
այսօր
տպավորություն
է
ստեղծվում,
որ
Թուրքիան
աստիճանաբար
քաղաքական
իսլամի
ուղին
է
ընտրում,
որով
էլ
կշարունակի
ընթանալ:
Վրաստանում
թուրքական
քաղաքական,
տնտեսական
և
կրոնական
ազդեցությունն
ակնհայտ
է:
Եվ
Աջարիան
դրա
վառ
օրինակն
է:
Թուրքական
ազդեցության
աճն
այսօր
տեսնում
ենք
նաև
Աբխազիայում`չնայած
աբխազները
ձգտում
են
ազգային
պետություն
կառուցել:
Հայաստանում
Թուրքիայի
քաղաքական
ազդեցության
աճ,
մեղմ
ասած,
չի
սպասվում:
Իսկ
թուրքական
տնտեսական
ներկայության
աճը
ձեր
երկրում,
կարծում
եմ,
խիստ
չափազանցված
է:
Կոորդինատների առկա նոր համակարգում հայ-թուրքական հարաբերություններն արդյո՞ք հեռանկար
ունեն:
Կոորդինատների առկա նոր համակարգում հայ-թուրքական հարաբերությունները հեռանկար չունեն,
եթե,
իհարկե,
Հայաստանը
չհրաժարվի
իր
պետականությունից,
ինչը,
վստահ
եմ,
հասկանալի
պատճառներով
տեղի
չի
ունենա:
Անհամարժեքությունն,
այնուամենայնիվ,
այնդան
հեռուն
չի
գնացել:
Հասկանալի
է,
որ
Թուրքիան
կմեծացնի
Հայաստանի
նկատմամբ
ճնշումը,
այդ
թվում`
Ադրբեջանի
միջոցով,
և
դա
նորմալ
է:
Այն,
որ
հայ-թուրքական
հարաբերությունների
կարգավորման
ցանկացած
նախագիծ
անմիջականորեն
կառնչվի
ղարաբաղյան
հակամարտության
կարգավորմանը,
նույնպես
ակնհայտ
է:
Շատ
զվարճալի
էր
դիտարկել,
թե
այդ
փաստն
ինչպես
էր
համառորեն
հերքվում
«ֆուտբոլային
դիվանագիտությանե
ամենասկզբում,
սակայն
հետո,
այնուամենայնիվ,
հայտնվեց
օրակարգում:
Ղարաբաղի
խնդիրը
այսօր
դե-յուրե
անլուծելի
է,
թեև
դե-ֆակտո
այն
վաղուց
լուծված
է`
միջազգային
ճանաչման
սպասող
Լեռնային
Ղարաբաղի
Հանրապետության
ստեղծմամբ:
Եվ
հարկ
չկա
ակնկալել
այդ
պետության
վերադարձ
Ադրբեջանի
կազմ,
դա,
պարզապես,
անհնար
է:
Ադրբեջանի
կազմ
ԼՂՀ
վերադարձ
նախատեսող
աշխարհաքաղաքական
փոխդասավորություն
պարզապես,
գոյություն
չունի:
Բացի,
իհարկե,
Հայաստանի
և
Լեռնային
Ղարաբաղի ջնջումը երկրի երեսից: Փառք Աստծո, որ նման ուրվագիծը չափազանց ֆանտաստիկ է և անիրագործելի նրանց կողմից,
ովքեր
շարունակում
են
դրան
ձգտել:
Ուստի
ես
չափազանց
հոռետեսորեն
եմ
վերաբերվում
տեսանելի
ապագայում
Թուրքիայի
կողմից Հայաստանի ապաշրջափակման հարցին: Եվ, ընդհանրապես,
անհասկանալի
է,
թե
արդյոք
դա
այդքան
հարկավոր
է
Հայաստանին
և
հենց`
Թուրքիային:
Քաղաքագետ․ Նոր իրավիճակում պաշտոնական Երևանը կարող է Բաքվին առաջարկել խաղաղության գործընթացը շարունակել առանց ՀՀ սահմանադրության շուրջ հանրաքվեի
Հայ փորձագետ․ Ժամանակակից աշխարհաքաղաքական մրցակցությունը տեղափոխվում է տարածքների վերահսկումից դեպի ենթակառուցվածքային հոսքերի վերահսկում
Փորձագետ. Քաղաքների կայուն զարգացման համար անհրաժեշտ է ընդլայնել որոշումների կայացմանը բնակիչների մասնակցության մեխանիզմները
Քաղաքական գործիչ․ Հայաստանի երրորդ նախագահի հայտարարությունն ընդդիմությանը կարող է զրկել Փաշինյանին իշխանությունից զրկելու միակ քաղաքական հիմքից
"Ժառանգություն". ժամանակն է, որ Հայաստանի ընդդիմությունը ժողովրդին ներկայացնի իրավատեր այլընտրանք՝ լայն-քաղաքական ու վերկուսակցական, հավաքական նորովի առաջնորդությամբ
ԿԸՀ-ն չեզոքացրեց ԲՀԿ-ին. Ընտրությունների քվեարկության արդյունքներով Հայաստանի խորհրդարան կանցնի երեք քաղաքական ուժ
Մոսկվա. Հայաստանում ընտրություններն ուղեկցվել են ընդդիմության նկատմամբ աննախադեպ ճնշումներով
Փորձագետ․ Անգամ ԵԱՀԿ դիտորդները Հայաստանում ընտրությունների ժամանակ բազմաթիվ խախտումներ են արձանագրել
Մոսկվան կսպասի Հայաստանի ընտրությունների պաշտոնական արդյունքներին . Պեսկով
Անտոնիո Կոշտա․ ԵՄ-ն կշարունակի խորացնել գործընկերությունը Հայաստանի հետ՝ ընդլայնելով համագործակցությունը էներգետիկայի, առևտրի և թվայնացման ոլորտներում
Իսրայելի ԱԳ նախարարը շնորհավորել է Փաշինյանին
Թուրքիայի ԱԳՆ-ը մեկնաբանել է Հայաստանի ընտրությունների արդյունքները
Զախարովա․ Միջազգային դիտորդները չեն կարողանա լռություն պահպանել՝ Հայաստանում ընտրությունների ընթացքում ողջ ժողովրդի շահերի աղաղակող ոտնահարման ֆոնին
"Ուժեղ Հայաստանը" հանդես կգա հայտարարությամբ՝ իրական հաշվարկների ավարտից հետո․ Նարեկ Կարապետյան
Ռուսաստանի սենատոր․ Ընտրությունների ժամանակ իշխող կուսակցության կողմից խախտումների վերաբերյալ ընդդիմադիր ուժերի բողոքները մնացել են անպատասխան
Հայաստանի վարչապետը շարունակում է շնորհավորանքներ ստանալ խորհրդարանական ընտրություններում տարած հաղթանակի կապակցությամբ
ԱՊՀ ՄԽՎ խորհրդի քարտուղարության ղեկավար. Հայաստանում խորհրդարանական ընտրությունների քարոզարշավի չափազանց դժվար մթնոլորտը ուղեկցվեց զանգվածային ձերբակալություններով
